Како лалињата ги поврзаа Турција и Холандија: Цвет што создаде богатство и историја

Лалето стана симбол на богатство и престиж во Турција и Холандија. Историјата на цветот открива економски бум, културна традиција и светска трговија.

Иако Турција и Холандија се две сосема различни земји, ги поврзува една необична страст – лалето. Овој цвет со векови има важно место во нивната култура, економија и традиција, а во одредени историски периоди предизвикал вистинска финансиска еуфорија, кога една луковица вредела повеќе од куќа.

Лалето потекнува од подрачјата на Централна Азија, Персија и Анадолија, а историчарите сè уште расправаат каде првпат започнало неговото одгледување. Сепак, познато е дека токму Турците Селџуци го пренеле цветот од Исток кон Запад. Името „тulipan“ потекнува од турскиот збор „түлбент“, односно турбан, бидејќи цветот потсетувал на свитканата ткаенина што се носела на глава.

Во времето на Отоманската империја, лалето било прогласено за „божји цвет“. Султаните посветувале огромно внимание на неговото одгледување, а дворските градини биле исполнети со илјадници разновидни лалиња. Особено позната останала „Ерата на лалињата“ за време на владеењето на Ахмед Трети, кога биле создадени повеќе од 2.000 сорти и се организирале раскошни фестивали.

Опсесијата со лалињата довела и до огромен раст на цените. Ретки сорти се продавале за илјадници златници, па султанот бил принуден да воведе контрола на пазарот. По политичките немири и падот на власта во 1730 година, многу насади биле уништени, а дел од знаењето за одгледувањето исчезнало.

Во Европа, лалето пристигнало како дипломатски подарок од Отоманската империја. Амбасадорот Ожие де Бусбек донел луковици во Виена, а подоцна ботаничарот Каролус Клузиус ги засадил во Холандија. Таму цветот брзо станал симбол на престиж и богатство.

Во 17 век Холандија ја зафатила познатата „тulipomanija“. Луѓето масовно инвестирале во лалиња, а цените достигнувале неверојатни суми. Во екот на кризата, некои луковици вределе повеќе од годишната заработка на занаетчија. Кога пазарот пропаднал во 1637 година, многумина останале без имот и со големи долгови.

И покрај тоа, Холандија денес е светски лидер во производството и извозот на цвеќе. Земјата обезбедува повеќе од 80 проценти од европскиот извоз на цвеќе, а градината Кеукенхоф кај Амстердам секоја година привлекува милиони туристи.

Турција и понатаму ја негува традицијата поврзана со лалињата. Во Истанбул секоја пролет се организира голем фестивал на лалиња, а цветот останува симбол на турската култура, присутен во уметноста, текстилот и архитектурата. Сепак, економската добивка од лалето е значително помала отколку во Холандија, иако Турција се смета за негов историски дом.

е-Трн да боцка во твојот инбокс