Последните години речиси нема лето во кое не горат големи шумски пожари, но и лето во кое не дејствуваат специјализираните авиони „Ер трактори“

Пилотите на „ер тракторите“ поседуваат извонредни вештини за управување на леталото од кое зависи борбата против пожарите.

Тие влегуваат ниско над огнената линија, со три тони вода зад себе, додека чадот ја брише видливоста, топлиот воздух го тресе авионот, а дрвјата и планинските падини остануваат опасно блиску.

Пожарот што избувна кај ресенското село Макази навлезе во Националниот парк „Пелистер“. Додека пожарникарите и екипите на паркот се борат со огнот од земја, над шумата летаа и „ер тракторите“ на Дирекцијата за заштита и спасување.

Тоа што од далечина изгледа како кратко прелетување над пожарот, за пилотот е низа тешки маневри изведени за неколку секунди.

Тој влегува во долина или се приближува до планинска падина на мала височина, го бара работ на огнот низ чадот, го стабилизира авионот и испушта повеќе од три тони вода. Веднаш потоа мора да го извлече нагоре, пред него да се исправат дрвјата или ридот.

Меѓу пламенот и планината

„Ер тракторите“ се воздушните акробати во гаснењето шумски пожари. Маневрите изгледаат акробатски, но немаат простор за импровизација. Секое приближување се пресметува според релјефот, ветерот, чадот, движењето на огнот и положбата на луѓето на земја.

Пелистер е особено тежок терен. Планинските падини го принудуваат авионот да влегува и да излегува по ограничена траекторија. Ридовите го менуваат струењето на воздухот, а огнот создава сопствени топли воздушни столбови кои можат нагло да го кренат или спуштат леталото.

Пилотот мора истовремено да ја погоди огнената линија и да си остави доволно простор за безбедно извлекување.

Ако влезе премногу ниско, дрвјата стануваат непосредна опасност. Ако испушти од преголема височина, водата ќе се распрсне и дел од неа ќе испари пред да стигне до огнот.

Три тони исчезнуваат за неколку секунди

Македонија располага со три авиони Air Tractor AT-802A Fire Boss. Секој може да носи до 3.104 литри вода.

Товарот силно влијае врз однесувањето на авионот. При приближувањето, пилотот управува со машина оптоварена со дополнителни три тони. Кога резервоарот ќе се отвори, таа тежина исчезнува за само неколку секунди и авионот веднаш реагира на промената.

Пилотот мора да го очекува моментот, да ја задржи правилната траекторија и потоа брзо да започне искачување. Сето тоа се случува додека авионот лета над оган, во нестабилен воздух и со многу мал простор за корекција.

Чадот го крие она што пилотот мора да го види

Чадот ја намалува видливоста и може целосно да ги сокрие дрвјата, далноводите или падината. Насоката на ветерот може да се промени и чадот да оди директно во авионот, токму кога тој се спушта кон огнената линија.

Пожарот дополнително создава турбуленции. Загреаниот воздух се крева со голема брзина, а поладниот воздух навлегува на неговото место. За мал авион што лета ниско, тие промени можат да значат ненадејно пропаѓање, кревање или силно странично нишање.

Затоа налетот може да биде прекинат и во последен момент. Ако пилотот нема чиста линија за влез и излез, водата останува во резервоарот и авионот се обидува повторно.

Петнаесет секунди на вода, повторно назад во чадот

Верзијата „Fire Boss“ има амфибиски пловци и може да собира вода директно од езеро. Авионот се спушта на водената површина и продолжува да се движи со голема брзина. Сондите под пловците ја насочуваат водата во резервоарот во трупот.

За околу 15 секунди може да собере повеќе од 3.000 литри. Потоа повторно полетува, се враќа над пожарот и го повторува ризичниот маневар. Кога водата е блиску до огнената линија, еден авион може да изврши повеќе последователни удари за кратко време.

Водата мора да падне на точното место

„Ер тракторот“ не лета секогаш директно над најголемиот пламен. Пилотот може да ја испушти водата врз работ на пожарот или пред неговиот правец на движење.

Со ударот се намалува температурата, се забавува напредувањето на огнот и се создава простор за пожарникарите на земја. Тие потоа влегуваат во зоната, ги гаснат жариштата и спречуваат повторно разгорување.

Водата може да биде испуштена одеднаш или распоредена во подолга линија. Компјутерски контролираниот систем го регулира отворањето на резервоарот, но пилотот мора да го донесе авионот на вистинското место, под вистински агол и во вистинската секунда.

Професија во која ридот не простува грешка

Противпожарните пилоти работат во услови во кои истовремено се менуваат видливоста, ветерот, тежината на авионот и однесувањето на пожарот.

Нивните брзи свртувања над ридовите и ниските налети покрај дрвјата изгледаат спектакуларно од земја. Во пилотската кабина тие се прецизна борба со брзината, гравитацијата и релјефот.

Секој успешен налет трае само неколку секунди. Зад него стојат искуство, процена и свест дека во чадот може да се крие планинска падина која не остава простор за втора грешка.