Израелците во вторник, на 27 октомври, ќе излезат на парламентарни избори на кои ќе одлучуваат дали повторно ќе му ја доверат власта на Бенјамин Нетанјаху или ќе поддржат коалиција со поцентристичка ориентација, предводена од поранешниот началник на Генералштабот на израелската војска, Гади Ајзенкот.

Ова се првите парламентарни избори во Израел по масовниот смртоносен напад на палестинското движење Хамас на 7 октомври 2023 година, кој длабоко го потресе израелското општество. Оттогаш, Израел водеше војна во Појасот Газа и во Либан, а се соочи и со директен конфликт со Иран.

Нетанјаху, кој има 77 години, на изборите влегува ослабен од критиките дека не успеал да го спречи нападот на Хамас, како и од долгогодишните политички поделби околу неговите планови за реформа на правосудството. И покрај гласната поддршка од американскиот претседател Доналд Трамп, анкетите укажуваат на намалена доверба во израелскиот премиер.

Изборниот исход е важен и за неговата правна иднина. Против Нетанјаху се водат постапки за корупција и други злоупотреби, а неговиот политички статус влијае врз текот на судските процеси.

Војната, трошоците за живот и воениот рок ја делат јавноста

Иако многу Израелци ги поддржувале воените операции против Хамас во Газа, Хезболах во Либан и Иран, анкетите покажуваат дека довербата во Нетанјаху опаѓа. Дополнителен притисок врз владата создаваат растечките трошоци за живот и дипломатската изолација на Израел поради продолжените војни.

Едно од најспорните прашања е односот меѓу религијата и државата, особено во врска со задолжителниот воен рок. По одлуката на Врховниот суд од 2024 година, со која беше утврдено дека ослободувањето на ултраортодоксните Евреи, познати како харедими, од воена служба е незаконско, прашањето останува извор на длабоки политички поделби.

Нетанјаху во голема мера се потпира на ултраортодоксни партии кои се противат на регрутирањето на нивните верници. Опозициските кандидати, пак, се залагаат за задолжителна воена служба за сите граѓани.

Гади Ајзенкот како главен предизвикувач

Еден од најзначајните противници на Нетанјаху е Гади Ајзенкот, поранешен началник на Генералштабот на израелската војска, чија популарност порасна во текот на летото, според анкетите наведени во извештајот на Бета.

Ајзенкот се обидува да се претстави како кандидат надвор од традиционалниот политички естаблишмент, со воено искуство и цврсти ставови за безбедноста. Тој е син на имигранти од Мароко, а во декември 2023 година го загуби својот син во војната во Газа.

Неговиот личен профил е различен од оној на Нетанјаху, кој со децении е една од централните фигури на израелската политика.

Во опозицискиот блок значајна улога има и поранешниот премиер Нафтали Бенет.

Ниту еден блок нема сигурно мнозинство

Израелската политичка сцена е фрагментирана, па според процените, ниту сојузот на десницата предводен од Нетанјаху ниту опозицискиот блок нема самостојно да обезбеди мнозинство од 61 пратеник, потребно за формирање влада.

Анкетите предвидуваат дека неговата партија Ликуд би можела да освои меѓу 18 и 35 места. Тоа би ја направило една од најсилните поединечни политички сили, но не гарантира дека Нетанјаху ќе успее да состави владејачка коалиција.

На изборите ќе учествуваат и арапските политички партии. Врховниот суд им дозволи на арапскиот блок и на „Заедничката листа“ да се натпреваруваат, откако Централната изборна комисија претходно накратко ги дисквалификуваше. Три фракции настапуваат заедно како „Заедничка листа“, додека партијата РААМ учествува самостојно.

Како функционираат изборите во Израел?

Израелците ќе избираат 120 пратеници во Кнесетот, еднодомниот парламент на земјата, со мандат од четири години.

Изборниот систем се заснова на пропорционална застапеност на национално ниво. Граѓаните гласаат за политички партии, а не за поединечни кандидати. Партиите што ќе го надминат изборниот праг од 3,25 отсто учествуваат во распределбата на пратеничките места.

По утврдувањето на резултатите, претседателот Исак Херцог ќе му довери на еден од политичките лидери задача да формира влада. За мнозинство се потребни најмалку 61 пратеник. Ако никој не успее да состави коалиција во предвидениот рок, парламентот може да биде распуштен, што би отворило пат за нови избори.

Според изборниот календар наведен во извештајот на Бета, официјалните резултати треба да бидат објавени најдоцна до 4 ноември. Иако изборите можат да ја променат политичката рамнотежа, засега останува неизвесно дали опозицијата ќе успее да ја собори долгогодишната власт на Нетанјаху.