Вселенската сонда „Војаџер 1“ следната недела ќе биде оддалечена еден светлосен ден од Земјата, што ќе биде прв пат во историјата некое летало да го достигне ова растојание. Во средата, на 18 ноември, сондата ќе биде околу 25,9 милијарди километри од дома, толку далеку што на светлината од Земјата ќе ѝ требаат цели 24 часа за да стигне до неа.

НАСА ги повикува луѓето да помогнат да се создаде „бран златна светлина“ околу планетата. Доволно е да излезат надвор и да отворат посебна веб-страница, која нивниот мобилен телефон го претвора во златен сигнализатор што трепка со Морзеова азбука.

Поздравот од Земјата ќе се испрати ден пред историскиот миг, на 17 ноември, за сигналот со позивниот знак на сондата, „VGR“, да стигне до неа точно навреме за прославата. „Војаџер 1“, сепак, нема да може да ја види пораката, бидејќи своите камери ги исклучи уште во 1990 година.

Сондата е во вселената веќе 48 години и сè уште работи, испраќа податоци и го продлабочува нашето знаење за меѓуѕвездениот простор. Сигналите меѓу неа и Земјата сега патуваат цел ден во секој правец. За споредба, на светлината ѝ треба нешто повеќе од една секунда до Месечината и 8,3 минути од Сонцето до Земјата.

Иако светлосниот ден е огромно растојание по човечки мерки, во астрономијата е релативно мал. Најблиската ѕвезда до Сонцето е оддалечена повеќе од четири светлосни години, што покажува колку се огромни растојанијата во вселената и колку би било тешко да се комуницира со некоја вонземска цивилизација.

„Војаџер 1“ и „Војаџер 2“ се лансирани во 1977 година. Дванаесет години ги истражувале планетите на Сончевиот систем, а потоа продолжиле кон Кајперовиот појас, зад Нептун, и понатаму во длабоката вселена.

Во 2012 година „Војаџер 1“ стана првото летало што влегла во меѓуѕвездениот простор, излегувајќи од плазмениот меур што го создава Сонцето, познат како хелиосфера. „Војаџер 2“ ја напушти хелиосферата во 2018 година. Иако се надвор од влијанието на Сонцето, сондите сè уште не го напуштиле Сончевиот систем, бидејќи пред нив е Ортовиот облак, област со ледени тела што сè уште ги држи сончевата гравитација.

Научниците што со децении работат на мисијата велат дека испраќањето летало што работи на растојание од еден светлосен ден е само по себе извонредно достигнување. Тие ги споредуваат „Војаџерите“ со големите истражувачки патувања на Магелан и Амундсен, како израз на човечката љубопитност за нашето место во универзумот. Никој не очекувал мисијата да трае речиси 50 години, а тие со шега прашуваат колкумина имаат телевизор стар 50 години што сè уште работи.

Двете сонди се напојуваат со радиоизотопски термоелектрични генератори, кои топлината од распаѓањето на плутониумот ја претвораат во струја. Залихата плутониум се намалува, па сондите секоја година губат околу четири вати енергија. Затоа инженерите неодамна ги исклучија непотребните уреди за да заштедат енергија за научните инструменти.

Сондите тргнаа со десет инструменти што работат, а сега работат само три. Последните мерки за штедење треба да обезбедат доволно енергија инструментите да работат уште најмалку една година.

„Војаџер 1“ се оддалечува од Земјата со брзина од околу 61.000 километри на час, а неговите сигнали со текот на времето стануваат сè послаби. Се очекува околу 2036 година радиотелескопите повеќе да не можат да ги фатат. По следната недела, на сигналот од Земјата ќе му треба повеќе од еден ден да стигне до сондата и уште еден да се врати. Ако сакате да ѝ кажете „здраво“, ќе мора да чекате два дена за одговорот.