Во изминатите месец и половина светската јавност е преплавена со вести и шпекулации за можни нови напади на САД и Израел врз Иран. Се нагаѓаше дали воените операции ќе бидат покренати пред израелските и американските избори или по нив, што, како што покажува развојот на настаните, изгледаше како поверојатно сценарио.

Во меѓувреме, американскиот претседател Доналд Трамп ги загуби изборите за Конгресот, кој од почетокот на јануари ќе може значително да ја ограничи неговата власт. Слична политичка неизвесност се отвори и за израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху. Сè поверојатно е дека лидерот на опозициската партија Јашар, Гади Ајзенкот, ќе успее да формира нова влада заедно со арапските партии.

Овие околности упатуваат на тоа дека Трамп и Нетанјаху би можеле да имаат сè помалку време за спроведување на своите планови кон Иран. На Трамп од јануари би му биле значително ограничени можностите за дејствување, додека Нетанјаху најверојатно би ја загубил власта и би се соочил со судските постапки што веќе се водат против него.

Дали има застој во преговорите преку посредници?

Според пишувањето на новинската агенција Фарс, ирачкиот премиер Али ал Заиди уште минатиот петок, на 6 ноември, отпатувал во Техеран, каде што го доставил одговорот на Вашингтон на иранскиот предлог. Таму го примил главниот ирански преговарач со САД и претседател на парламентот, Мохамед Галибаф, со кого повеќе часа разговарал за можноста за постигнување примирје.

Само три дена подоцна, американскиот државен секретар Марко Рубио ги нарекол иранските услови „скандалозни и смешни“, објави Ројтерс. На тоа реагирал портпаролот на иранското Министерство за надворешни работи, Исмаил Багаеи, кој истакнал дека барањата од таканаречениот „двoдневен предлог“ за почеток на мировните преговори се сосема разумни. Тие предвидуваат укинување на блокадата, суспендирање на санкциите и прекин на војната на сите фронтови.

Се чини дека преговорите влегле во краток застој, на што упатуваат и написите во дел од медиумите. Така, „Иран интернешнл“ во објава од саботата, 14 ноември, посочи дека Советот за национална безбедност, предводен од Мохсен Резаи, ја презел главната улога во дипломатијата и преговорите со САД.

Наводно, по последните средби на Резаи, ајатолахот Моџтаба Хамнеи и воениот врв била утврдена нова стратегија за односите со Вашингтон, според која улогата на Министерството за надворешни работи е сведена на советодавна.

ЦЕНТКОМ ги демантираше тврдењата дека го предупредил Израел за нова војна со Иран

По шпекулациите што се појавија во повеќе светски медиуми, повикувајќи се на израелскиот јавен сервис Кан њуз, дека ЦЕНТКОМ побарал од Израел да се подготви за можно обновување на војната со Иран, американската воена команда ги демантираше ваквите информации, оценувајќи ги како „обични шпекулации“.

Иако Кан се повика на американски извор, според кој слични предупредувања наводно биле упатени и до земјите од Персискиот Залив преку воени канали, ЦЕНТКОМ се огради од таквите наводи.

Сепак, зголемувањето на военото присуство и опремата, развојот на нови ракети и честите медиумски извештаи за притисокот што Нетанјаху го врши врз Трамп за повторно започнување на нападите врз Иран укажуваат дека постои можност дел од овие информации да имаат основа.

Иран нападна американски радар во Бахреин, првпат по септември

Иранската револуционерна гарда во четвртокот, 12 ноември, соопшти дека ги нападнала радарските системи за рано предупредување во американската база во Бахреин. Нападот бил изведен како одмазда за воздушните удари на американските сили врз комуникациска кула во иранскиот град Сирик.

Напнатоста меѓу двете страни продолжила и во наредните денови. Во петокот танкер што превезувал гас налетал на мина во Ормускиот Теснец, бидејќи користел неовластена рута за пловидба. Веќе во саботата, на 14 ноември, силите на Иранската револуционерна гарда собориле американски дрон МКју-1 над островот Кешм.

Директорот на Мосад во посета на САД

Според пишувањата на повеќе светски медиуми, меѓу кои особено се издвојуваат „Аксиос“ и „Џерусалем пост“, директорот на Мосад, Роман Гофман, отпатувал во Вашингтон во петокот, 13 ноември, каде што се сретнал со директорот на ЦИА, Џон Ретклиф.

Причината за посетата наводно е можноста за нова војна со Иран, но засега нема подетални информации. Посетата се случува во момент кога израелскиот премиер Нетанјаху сè поотворено води кампања за да го убеди американскиот претседател Трамп да се откаже од дипломатијата и повторно да се определи за воени напади врз Иран.

По средбата во Вашингтон, Гофман треба да го продолжи патувањето кон Мајами, каде што го очекува средба со Стив Виткоф, најверојатно на истата тема. Виткоф, по преговорите за Украина во Абу Даби, се вратил во Даблин, каде што се сретнал со украинскиот претседател Володимир Зеленски. Поради тоа, средбата меѓу Виткоф и Гофман најверојатно ќе се одржи во наредните денови, кога американскиот функционер ќе се врати во САД.

Шпекулации за судири во израелскиот врв

Во израелската јавност подолго време се појавуваат написи за несогласувања во безбедносниот апарат и политичкиот врв околу можните напади врз Иран.

Според тие извештаи, началникот на Генералштабот, генерал-мајор Ејал Замир, особено се противел на таквата опција, додека на спротивната страна биле директорот на Мосад, Роман Гофман, и премиерот Бенјамин Нетанјаху.

Соработката меѓу последните двајца не е изненадувачка ако се знае дека Гофман бил еден од главните советници на премиерот за воени прашања. На чело на разузнавачката агенција бил поставен по судирот на Нетанјаху со претходниот директор на Мосад, Давид Барнеа.

Командантот на Петтата американска флота во Израел

Вицеадмиралот Курт А. Реншо, командант на Петтата флота на американската морнарица, стационирана во Бахреин, која неодамна се најде на мета на ирански ракети, го посети Израел на 13 ноември.

Таму се сретнал со командантот на израелската воена морнарица, вицеадмиралот Ејал Харел, како и со други високи воени функционери. Теми на разговорите биле натамошното зајакнување на соработката меѓу двете земји, заштитата на поморските патишта и безбедносната состојба на Блискиот Исток – што, според авторот, се однесува и на можната војна со Иран.

Имајќи ја предвид улогата на Петтата флота во заштитата на интересите на двете земји во регионот, како и во обезбедувањето на пловидбата низ Персискиот Залив и Ормускиот Теснец, средбата има големо значење.

Во соопштението на израелската војска се наведува дека се разговарало и за „заеднички поморски операции“, размена на воена опрема и „координација на активностите“ меѓу двете флоти.

Може ли да се очекуваат нови напади?

Според медиумските извештаи, Трамп засега одбивал да ги прифати советите на Нетанјаху за нови напади врз Иран. Се поставува прашањето колку долго ќе може да ги игнорира, имајќи предвид дека израелскиот премиер најверојатно ќе ја загуби власта по изборниот неуспех, а идниот премиер Гади Ајзенкот досега покажал воздржаност во однос на нови напади врз Иран.

И позицијата на Трамп значително ќе ослабне по јануари 2027 година, со оглед на тоа што неговата партија ги загуби изборите за двата дома на Конгресот. Тоа значи дека периодот до крајот на оваа година би можел да биде најверојатниот временски прозорец за нови ескалации со Иран.

Нетанјаху, кој се наоѓа на чело на техничка влада, веројатно нема да има пречка да нареди напади. Авторот потсетува дека сличен потег направил и во мај 2021 година, за време на операцијата „Чувар на ѕидовите“, откако Хамас од Појасот Газа извршил напади врз Ерусалим.