Додека политичарите зборуваат за стабилни цени и инфлација под контрола, најновата синдикална кошничка открива еден особено загрижувачки податок: од вкупното месечно поскапување на основните животни трошоци од 926 денари, дури 911 денари се однесуваат на храната и пијалаците.

Со други зборови, речиси 98 отсто од нето-зголемувањето на синдикалната кошничка во октомври произлегува од една ставка – храната.

Според податоците на Сојузот на синдикатите на Македонија, минималните месечни трошоци на четиричлено семејство пораснале од 69.432 денари во септември на 70.358 денари во октомври. Истовремено, износот за храна и пијалаци се зголемил од 25.259 на 26.170 денари.

Тоа значи дека најголемиот дел од дополнителниот товар врз семејниот буџет доаѓа од производите што граѓаните секојдневно ги купуваат, а од кои најтешко можат да се откажат.

Нула инфлација на хартија, поскапа трпеза во пресметките

На 7 октомври Државниот завод за статистика објави дека месечната инфлација во септември изнесувала нула проценти. Но зад непроменетиот вкупен индекс се кријат различни движења на цените.

Храната и безалкохолните пијалаци во септември поскапеле за 0,5 проценти, додека транспортот поевтинил за 3,4 проценти, а рекреацијата, спортот и културата за 3,7 проценти.

Токму ваквата структура објаснува како вкупната инфлација може да остане непроменета, а дел од основните производи истовремено да поскапуваат.

Сепак, неопходно е да се направи разлика меѓу двата показатели. Државната статистика ги мери промените на потрошувачките цени во септември, додека синдикалната кошничка ја пресметува вредноста на определен пакет семејни трошоци за октомври. Затоа бројките не се директно споредливи, но отвораат важно прашање за тоа како растот на цените се одразува врз различните домаќинства.

Во Македонија храната е евтина според Европа, но колку е достапна?

Информациите на политичарите кои тврдат дека се според европските статистички споредби, цените на храната и безалкохолните пијалаци во Македонија се околу 25 проценти пониски од просекот на 36 европски земји.

Но пониската цена не значи автоматски и поголема куповна моќ. Прашањето за животниот стандард не е само колку чини храната во споредба со европските продавници, туку колкав дел од домашната плата мора да се потроши за неа.

Според октомвриската синдикална пресметка, храната и пијалаците учествуваат со повеќе од 37 проценти во минималниот семеен буџет. Тоа остава ограничен простор за домување, образование, здравје, превоз и други потреби.

Две методологии, две различни слики за животниот стандард

Дополнителна дилема отвора и разликата меѓу синдикалната и новата просечна потрошувачка кошничка што ја претстави Министерството за економија и труд.

Според Министерството, за август минималните месечни трошоци на четиричлено семејство изнесувале 58.475 денари, од кои 21.132 денари за храна и пијалаци.

Министерот Бесар Дурмиши објасни дека пресметката се темели на официјални статистички податоци и поширок опфат на цени од пазарите и трговијата, односно на поинаква методологија од синдикалната.

Синдикалната кошничка за октомври, пак, предвидува 26.170 денари за храна.

Иако се однесуваат на различни месеци и користат различни методологии, овие податоци покажуваат колку проценката за потребниот семеен буџет зависи од тоа кои производи и количества се вклучени во пресметката.

Ваквите разлики се особено важни кога податоците се користат во јавната дебата за платите, цените и животниот стандард.

Храната поскапе за речиси 2.000 денари од почетокот на годината

Проблемот не е ограничен само на октомври.

Во јануари годинава синдикалната кошничка изнесувала 66.413 денари, а за храна и пијалаци биле предвидени 24.211 денари.

Десет месеци подоцна, за истата категорија се потребни 26.170 денари, односно 1.959 денари повеќе.

Вкупната кошничка во истиот период се зголемила за 3.945 денари, што значи дека речиси половина од зголемувањето од почетокот на годината произлегува од трошоците за исхрана.

Ова е особено значајно за семејствата со пониски примања, затоа што храната е трошок што не може лесно да се одложи. Може да се откаже патување, да се одложи купување облека или да се намалат излегувањата, но секојдневните потреби за исхрана остануваат.

И токму тука се отвора суштинското прашање што останува зад политичките изјави за инфлацијата: не само дали цените статистички растат побавно, туку и дали семејствата имаат доволно приходи за да го одржат истиот животен стандард.

Зашто, за едно домаќинство, стабилна инфлација и достапна храна не се секогаш исто.