Што ако идните дата-центри за вештачка интелигенција не се градат на Земјата, туку во вселената?

Google започнува експеримент што треба да покаже дали оваа идеја воопшто е технички изводлива. Компанијата денеска треба да го лансира својот прв тест-сателит во рамките на проектот „Suncatcher“, иницијатива за развој на орбитални дата-центри.

Прототипот треба да биде лансиран со ракета Falcon 9 на SpaceX од базата Ванденберг во Калифорнија. Главната задача нема да биде обработка на огромни количества податоци, туку тестирање како процесорите на Google за вештачка интелигенција – т.н. TPU чипови – се однесуваат во реални услови во вселената.

„Со ова прво лансирање сакаме да видиме што функционира, да ги идентификуваме слабите точки и тие сознанија да ги примениме во идните мисии“, изјави Тревис Билс, висок директор во Google.

Компанијата планира во 2027 година да испрати уште два тест-сателити.

Зошто воопшто дата-центар во вселената?

Развојот на генеративната вештачка интелигенција и другите системи за машинско учење создава огромна потреба од компјутерска моќ. На Земјата, тоа значи изградба на сè поголеми дата-центри, кои бараат огромни количества електрична енергија, простор и системи за ладење.

Google и други компании затоа ја разгледуваат можноста дел од таа инфраструктура еден ден да биде поставена во орбита. Но, вселената носи сосема нов сет проблеми.

Зрачењето може да ги „збуни“ чиповите

Еден од најголемите предизвици е космичкото зрачење. Високоенергетските честички можат да предизвикаат грешки во податоците, познати како „бит-флипови“, при што вредноста на одреден бит во компјутерската меморија ненамерно се менува.

Долготрајната изложеност на зрачење може да го скрати и животниот век на електронските компоненти.

Google веќе тестирал дел од своите TPU чипови во лабораториски услови кои симулираат вселенско зрачење. Според компанијата, чиповите се однесувале подобро од очекуваното.

Сепак, дел од одговорите може да се добијат само со вистинско тестирање во орбита.

Најголемиот проблем можеби ќе биде – топлината

Вселената звучи како идеално место за компјутери што произведуваат многу топлина, но токму ладењето може да биде една од најголемите пречки. На Земјата, дата-центрите користат воздух, вода и други системи за пренесување на топлината. Во вакуумот на вселената нема воздух што може да ја однесе топлината преку конвекција. Затоа орбиталните дата-центри би морале да користат големи радијатори кои топлината ќе ја испуштаат во вселената.

Google планира да тестира комбинација од радијатори и топлински цевки. Првиот прототип, сепак, нема да може да работи непрекинато. Според изјавата на портпарол на компанијата за CNN, тест-сателитот ќе мора да се исклучува на секои околу 20 минути за да не се прегрее.

Причината е и тоа што станува збор за мал експериментален систем, со многу помала моќност од онаа што би ја барал вистински орбитален дата-центар.

Од еден киловат до 100 киловати

Според проценките цитирани во извештајот, тест-сателитот ќе има само околу еден киловат достапна моќност за чиповите. За споредба, телекомуникациските сателити денес обично работат со околу 10 до 20 киловати, додека идните сателити наменети за обработка на ВИ би можеле да бараат 50 до 100 киловати.

Тоа значи дека за вистински дата-центар во орбита ќе бидат потребни многу поголеми соларни системи, батерии и инфраструктура за управување со топлината.

Токму затоа двата сателити што Google планира да ги испрати во 2027 година ќе бидат особено важни – тие треба да тестираат систем кој би можел да работи континуирано.

А што ако податоците се испраќаат со ласери?

Друг важен дел од проектот е комуникацијата. Орбиталните компјутери би морале да комуницираат со други сателити и со Земјата со огромни количества податоци. Една од технологиите што се разгледува е ласерската комуникација. Таа веќе се тестира и користи во вселената, а SpaceX со Starlink е меѓу компаниите што ја применуваат во голем обем.

Ако системите на Google успеат да ги комбинираат моќната компјутерска обработка и брз пренос на податоци, во иднина би можеле да се создадат цели мрежи од орбитални компјутерски центри.

Но, кој ќе ги поправа чиповите во вселената?

Тука се појавува уште еден голем проблем: хардверот. AI процесорите напредуваат со огромна брзина. Новите генерации чипови се појавуваат на секои една до две години, додека сателитите обично се проектираат да работат пет до седум години.

На Земјата, замена или надградба на серверите е релативно едноставна. Во орбитата, тоа е сосема друга приказна. Затоа економската исплатливост ќе биде исто толку важна колку и техничката изводливост. Анализите укажуваат дека орбиталните дата-центри би станале поконкурентни само доколку цената на лансирањето значително се намали.

Google не брза

Компанијата засега не открива колку голема мрежа планира да изгради со „Suncatcher“. Една од истражувачките работи поврзани со проектот разгледува можност за работа во „кластери“ од 81 сателит, но сè уште не е познато колку такви кластери би биле потребни за целосно функционален систем.

Google нагласува дека станува збор за долгорочен истражувачки проект. Идејата е во оваа фаза да се тестираат основните технологии, да се утврдат ограничувањата и постепено да се види дали нешто што денес звучи како научна фантастика може еден ден да стане инфраструктура за реални ВИ системи.

Во проектот учествува и компанијата Planet Labs, чиј извршен директор Вил Маршал смета дека развојот ќе бара значителни инвестиции во истражување и развој.

Засега, сепак, Google не гради „дата-центар во вселената“. Гради експеримент кој треба да одговори на многу попрактично прашање: дали компјутерите за вештачка интелигенција воопшто можат сигурно, континуирано и економски оправдано да работат во орбита.