Фаќањето и складирањето на јаглерод (Carbon Capture and Storage – CCS) е еден од клучните столбови на стратегијата на Европската Унија за декарбонизација на индустриите што најтешко ги намалуваат емисиите, како што се производството на цемент, челик и хемикалии.
Технологијата овозможува јаглерод диоксидот (CO₂) да се фати директно на местото каде што се создава, наместо да заврши во атмосферата. Потоа се транспортира преку цевководи или бродови и трајно се складира во длабоки геолошки формации под земја. Според Европската комисија, ова е една од најважните алатки за постепено напуштање на фосилните горива во многу земји членки.
Како функционира?
Процесот се одвива во три чекори: Фаќање на CO₂ – емисиите се издвојуваат од останатите гасови што ги испушта индустрискиот погон. Транспорт – јаглерод диоксидот се пренесува до местото за складирање, најчесто преку цевковод или брод. Трајно складирање – CO₂ се вбризгува во длабоки геолошки формации каде што останува заробен.
Амбициозни цели до 2040 година
Според Актот на ЕУ за индустрија со нето нула емисии (Net-Zero Industry Act), до 2030 година треба да се обезбеди капацитет за складирање од најмалку 50 милиони тони CO₂ годишно. Проценките на Европската комисија покажуваат дека до 2040 година Европската Унија ќе треба да складира околу 250 милиони тони CO₂ секоја година за да ги исполни климатските цели.
Зошто технологијата не се развива побрзо?
За системот да функционира, истовремено мора да се изградат постројки за фаќање на јаглеродот, транспортна инфраструктура и подземни складишта.
Токму тука се појавува најголемиот проблем. Изградбата на цевководите бара огромни почетни инвестиции, иако сè уште не е сигурно колкави количини CO₂ ќе се транспортираат во иднина. Од друга страна, индустриските компании не сакаат да инвестираат во технологии за фаќање јаглерод ако нема сигурен транспорт и место каде што емисиите ќе бидат складирани.
Дополнителен предизвик е што во првите години транспортните мрежи, пристаништата и складиштата може да бидат недоволно искористени, што ги прави инвестициите уште поризични. Доколку доцни изградбата на само еден дел од синџирот, целиот систем не може да стане оперативен.
