Европа влегува во нова фаза на регулирање на социјалните мрежи за деца. Франција воведе ограничување за деца под 15 години, Грција подготвува исто ограничување што треба да почне да се применува од 1 јануари 2027 година, а други земји разгледуваат различни модели – од родителска согласност до задолжителна проверка на возраста. На ниво на Европската Унија сè уште нема единствена старосна граница, но постојат правила за заштита на малолетниците преку Актот за дигитални услуги (DSA) и европски систем за проверка на возраста.

Во Македонија, наместо забрана, фокусот засега е на едукацијата, родителската контрола и создавањето Национален центар за побезбеден интернет.

Што регулира Европската Унија?

Актот за дигитални услуги (DSA) е главната европска рамка за регулирање на дигиталните платформи, вклучително и социјалните мрежи. Тој не пропишува единствена минимална возраст за користење на социјалните мрежи, но поставува обврски за платформите во однос на безбедноста, приватноста и заштитата на малолетниците.

Во јули 2025 година, Европската комисија усвои посебни насоки за заштита на децата и младите на интернет. Тие предвидуваат, меѓу другото, приватни профили за малолетниците по автоматизам, поголема контрола врз алгоритмите за препораки, подобри механизми за блокирање и пријавување, ограничување на функции што поттикнуваат прекумерна употреба и мерки против сајбер-малтретирањето.

Насоките не се исто што и нова европска забрана. Тие се необврзувачки упатства за тоа како платформите да ги исполнат обврските што произлегуваат од DSA, а Комисијата може да ги користи при проценката на нивната усогласеност.

Паралелно, ЕУ развива заеднички систем за проверка на возраста. Целта е корисникот да може да докаже дека ја исполнува потребната старосна граница без на платформата да ѝ ги открива личните податоци или точниот датум на раѓање. Решението е дизајнирано како приватносно заштитен систем и може да се приспособи и на национални старосни ограничувања.

Во пилотирањето на европското решение се вклучени Данска, Франција, Грција, Италија и Шпанија.

Франција: граница од 15 години

Франција е меѓу европските земји што избраа законско ограничување на пристапот на децата до социјалните мрежи. Моделот што го избра Париз се темели на старосна граница од 15 години, со обврска платформите да ја проверуваат возраста и да спречат пристап на корисници под законскиот праг.

Францускиот пример стана дел од пошироката европска дебата за тоа дали платформите можат доволно ефикасно сами да ја гарантираат заштитата на децата или се потребни директни законски ограничувања.

Грција: забрана од 1 јануари 2027 година

Грција оди чекор понатаму и подготви национално ограничување според кое деца под 15 години нема да можат да користат одредени социјални мрежи.

Мерката треба да започне да се применува од 1 јануари 2027 година, а главната одговорност за проверката на возраста ќе биде кај самите платформи. Грчките власти предвидуваат и повторна проверка на возраста на постојните профили.

Грција веќе го користи и „KidsWallet“, апликација наменета за родителска контрола и ограничување на пристапот до апликации и онлајн услуги на уредите што ги користат децата.

Португалија: родителска согласност како дел од моделот

Во Португалија, прашањето за ограничување на пристапот на децата до социјалните мрежи исто така е предмет на законодавна постапка. Во парламентот во 2026 година се разгледуваа предлози поврзани со заштитата на децата во дигиталната средина, вклучително и иницијативи за ограничување на пристапот до социјалните мрежи за деца до 16 години.

Тоа покажува колку моделите меѓу европските земји се разликуваат – од целосна забрана под одредена возраст до модели во кои родителската согласност има централна улога.

Данска, Шпанија и Австрија бараат свои решенија

И други земји членки разгледуваат ограничувања и построга проверка на возраста.

Данска работи на модел за заштита на помладите корисници, додека Шпанија и Австрија исто така разгледуваат построги правила за пристапот на децата до платформите. Но европската дебата не се сведува само на бројката – 13, 14, 15 или 16 години. Сè поважно прашање станува и начинот на кој ќе се проверува возраста без создавање нови ризици за приватноста на корисниците.

Токму затоа Европската комисија работи на заедничко техничко решение што ќе може да се користи во различни национални системи.

А што се случува на Балканот?

Земјите од регионот немаат единствен пристап.

Додека дел од државите разгледуваат старосни ограничувања, други се концентрираат на родителска контрола, дигитална писменост и механизмите за пријавување и заштита од злоупотреби.

Посебно внимание во регионот предизвика и одлуката на Албанија привремено да го блокира ТикТок, што повторно ја отвори дебатата за одговорноста на платформите и државата во заштитата на малолетниците.

Македонија: наместо забрана – едукација и побезбеден интернет

Северна Македонија засега не се приклучува кон моделот на општа забрана. Министерството за дигитална трансформација преку проектот MKSafeNet работи на воспоставување Национален центар за побезбеден интернет, бидејќи земјава досега немаше формално воспоставен национален Safer Internet Centre. Целта е да се создаде инфраструктура за поддршка на децата, младите, родителите и наставниците, како и за подигање на свеста за онлајн ризиците и механизмите за пријавување.

Во февруари 2026 година, министерот за дигитална трансформација Стефан Андоновски, говорејќи на Денот за побезбеден интернет, го истакна токму пристапот насочен кон едукација и превенција. Според Министерството, преку MKSafeNet досега биле опфатени повеќе од 70 училишта, а алатки и насоки за родителите и наставниците биле дистрибуирани преку Министерството за образование и наука.

Тоа е различен пристап од оној што во моментов го избираат Франција и Грција.

Европа сè уште нема еден одговор

Дали децата треба да имаат забрана за користење на социјалните мрежи до одредена возраст, дали родителската согласност е доволна или најважни се построгите правила за самите платформи – Европа сè уште нема единствен одговор. Она што веќе е јасно е дека прашањето повеќе не се остава само на родителите и на самите компании. Европската регулатива ги обврзува платформите да преземат конкретни мерки за заштита на малолетниците, а дел од државите одат чекор понатаму со национални старосни граници.

Во меѓувреме, ЕУ се обидува да создаде заедничка техничка инфраструктура за проверка на возраста, додека земјите членки експериментираат со различни модели. Македонија засега избира друг пат: наместо законска забрана, фокусот е ставен на дигиталната писменост, родителската контрола и создавањето систем за побезбеден интернет.

Прашањето што останува отворено е колку долго тој пристап ќе биде доволен во средина во која социјалните мрежи стануваат сè поприсутен дел од секојдневието на децата.