Европските лидери ѝ порачаа на Русија дека за идната безбедносна архитектура на европскиот континент не може да се одлучува без учество на европските држави. Нивната реакција следува по последната рунда мировни разговори за Украина во Абу Даби, на кои руската делегација одби преговорите да се водат во поширок мултилатерален формат.
Москва го постави прашањето за европската безбедносна архитектура меѓу своите главни приоритети, што наиде на противење кај европските претставници. Тие сметаат дека со тоа Русија се обидува да го пренасочи вниманието од војната во Украина и да ја оствари својата долгогодишна амбиција за враќање на статусот на голема сила и проширување на влијанието врз европскиот континент, објави Евроњуз.
„На крајот, ние како Европејци ќе бидеме тие што ќе ја дефинираат и ќе одлучуваат за сопствената безбедност. Во тоа воопшто не се сомневам“, изјави францускиот претседател Емануел Макрон во четвртокот, на почетокот на самитот на европските лидери во Даблин, Ирска.
Макрон истакна дека Европа најпрво мора јасно да дефинира што сака, потсетувајќи дека нејзиниот став за поддршка на Украина веќе е недвосмислен.
„Сега мораме да претставиме конкретна визија за нашиот мировен план и за идната безбедносна архитектура“, рече францускиот претседател.
Слична порака упати и германскиот канцелар Фридрих Мерц, кој ја повика Русија да започне директни разговори со европските претставници. Москва засега не прифаќа таков формат.
На последната рунда разговори во Абу Даби учествуваа високи претставници на Франција, Германија, Велика Британија, Италија, Европската комисија, Европскиот совет и НАТО. Сепак, тие немале директни разговори со руската делегација.
„Украина мора да биде на преговарачката маса. Европејците мора да бидат на масата. Американците и, секако, Русија, исто така мора да бидат таму“, порача Мерц при пристигнувањето на самитот. Тој оцени дека е важно Русија да прифати учество во разговорите и да покаже подготвеност за преговори.
Калас: Прво прекин на огнот, потоа мировен договор
Високата претставничка на Европската унија за надворешна политика и безбедност, Каја Калас, нагласи дека дипломатскиот процес треба да се одвива по одреден редослед. Според неа, првиот чекор треба да биде прекин на огнот во Украина, потоа постигнување мировен договор, а дури во завршната фаза разговори за идната безбедносна архитектура на Европа.
„Ние веќе имаме воспоставена европска безбедносна архитектура“, изјави Калас, потсетувајќи на Завршниот акт од Хелсинки од 1975 година, Париската повелба од 1990 година и Будимпештанскиот меморандум од 1994 година. Таа, сепак, посочи дека основниот проблем е што Русија не ги почитува овие договори.
Естонскиот премиер Кристен Михал оцени дека повторното отворање на прашањето за европската безбедносна архитектура е „стапица“ поставена од Москва, со цел да се наметнат барања што досега не можела да ги спроведе, меѓу кои и повлекување на НАТО.
Станува збор за една од долгогодишните стратешки цели на рускиот претседател Владимир Путин. Пред почетокот на целосната инвазија врз Украина, Кремљ бараше од НАТО да го запре натамошното проширување кон исток и да ги повлече своите трупи од земјите што ѝ се приклучиле на Алијансата по 1997 година.
Тие барања тогаш беа одлучно одбиени. Неколку месеци подоцна, Финска и Шведска, две земји со долга традиција на воена неутралност, поднесоа барања за членство во НАТО. Литванскиот претседател Гитанас Науседа инсистираше преговорите да се водат под праведни услови и со присуство на европските претставници.
„Треба да се избегнуваат разговори што се водат зад грбот на Украинците, а, секако, за идната безбедносна архитектура на Европа мора да се разговара со учество на Европската Унија“, порача Науседа.
Москва сака разговорите за Украина да ги прошири на цела Европа
Заедничкиот став на европските лидери следуваше еден ден откако Владимир Медински, главниот руски преговарач во разговорите за Украина, повтори дека Москва сака дипломатскиот процес да излезе надвор од рамките на војната и да ја опфати целата безбедносна архитектура на Европа.
„Целиот организам е болен, а Украина е само местото каде што избил апсцесот. Затоа мора да се лекува целиот организам. Обичен фластер нема да биде доволен“, изјави Медински во Абу Даби.
Тој, сепак, одби да разговара со европските претставници, образложувајќи го тоа со нивната воена и финансиска поддршка за Украина. Ставот на Москва, сепак, не значи целосно прекинување на контактите со европските лидери. Путин минатиот месец телефонски разговарал 90 минути со лидерите на Финска и Норвешка.
Прашањето за безбедносната архитектура на Европа дополнително го отворија и американскиот претседател Доналд Трамп и неговиот специјален пратеник Џаред Кушнер. Европските претставници неодамна беа изненадени од опширната објава на Кушнер на социјалните мрежи, во која тој ги изложи принципите на можната безбедносна рамка по завршувањето на војната.
За време на престојот во Абу Даби, Кушнер ја повика руската страна да изнесе конкретни предлози, за кои потоа би се разговарало лице в лице со европските претставници.
Потоа отпатува во Москва за да добие согласност од Путин за вклучување на Европа во преговорите во поширок, мултилатерален формат.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски го оцени ваквиот пристап како „малку чуден“ и ги советуваше европските лидери да бидат особено внимателни и внимателно да го следат развојот на настаните. Со ова Зеленски ја изрази загриженоста на Киев дека за идното уредување на европската безбедност би можело да се разговара во формат што ќе ги заобиколи интересите на Украина, но и без јасно учество на европските држави во одлучувањето за прашања што непосредно ја засегаат нивната безбедност.
