Европската комисија ќе направи проценка на реформските чекори што земјите од Западен Балкан требало да ги спроведат до 30 јуни, а доколку условите не се исполнети, поврзаните средства може да бидат прераспределени меѓу други корисници, изјави портпарол на Комисијата за „Еуроњуз“.

Станува збор за средствата од Инструментот за реформи и раст за Западен Балкан, формиран во рамки на Планот за раст за периодот 2024-2027 година.

Овој инструмент предвидува помош од шест милијарди евра во грантови и заеми, кои се исплаќаат врз основа на напредокот на земјите од регионот во спроведувањето на реформските агенди.

Досега исплатени околу 673 милиони евра

Според податоците на Европската комисија, досега се исплатени околу 673 милиони евра, а речиси сите средства ги добиле три земји.

„Еуроњуз“ наведува дека Црна Гора, Албанија и Северна Македонија најмногу напредувале во пристапниот процес благодарение на реформските програми, додека Босна и Херцеговина, Косово и Србија генерално се сметаат за кандидати што заостануваат.

За земјите да ги добијат предвидените средства, тие мора да ги спроведат реформите во договорените рокови.

Доколку тоа не го направат, Комисијата може да задржи дел или цел износ поврзан со одреден услов.

Истече првиот рок за реформите

Земјите имаат една година да ги исполнат условите, односно две години во текот на првата година од имплементацијата. По истекот на рокот, средствата може да бидат прераспределени кон други кандидати во регионот.

Тоа значи дека на крајот на јуни истекол првиот ваков рок за спроведување на реформите потребни за исплата на средствата.

„Во однос на чекорите што требаше да се преземат до 30 јуни, Комисијата сега ќе спроведе сеопфатна и објективна проценка на сите корисници“, изјави портпаролот на Европската комисија за „Еуроњуз“.

Според „Еуроњуз“, тоа значи дека непотрошените средства може да бидат пренасочени кон земјите за кои ќе се процени дека постигнале најголем напредок во реформите — Црна Гора, Албанија и Северна Македонија.

БиХ може да биде најголем губитник

Како најголем губитник се посочува Босна и Херцеговина, која досега не добила средства од Планот за раст бидејќи не спровела ниту една од потребните реформи.

Во неповолна положба би можеле да се најдат и Србија и Косово, иако досега добиле дел од средствата.

Европската комесарка за проширување Марта Кос уште во април ги повика земјите од Западен Балкан да ги забрзаат реформите или да ризикуваат да ги изгубат средствата што им се наменети во рамки на Инструментот за реформи и раст.

„Платени сте само за работата што навистина ја правите“

Претставници на ЕУ нагласуваат дека овој инструмент е заснован на поттикнувачко финансирање и дека Комисијата не „одзема“ пари, бидејќи земјите немаат право на средствата доколку не ги спроведат бараните реформи.

Еден претставник на ЕУ, кој сакал да остане анонимен, го споредил системот со плаќање по час работа.

„Платени сте само за работата што навистина ја правите“, изјавил тој.

Се очекува Комисијата подоцна овој месец да им достави повеќе детали на земјите членки на ЕУ, вклучувајќи и информации за тоа колку средства би можеле да бидат прераспределени.

Други можни опции се рамномерна распределба на дополнителни средства за техничка помош меѓу сите земји од Западен Балкан, пренос на пари кон други земји кандидатки надвор од регионот или враќање на средствата во буџетот на ЕУ.

„Реформите мора да останат приоритет за корисниците за максимално да го искористат она што го нуди Планот за раст“, порача портпаролот на Комисијата.