è повеќе европски влади и компании не сакаат да зависат од Старлинк, сателитската интернет-мрежа на СпејсИкс, компанијата во сопственост на милијардерот Илон Маск. Затоа ги засилуваат напорите за развој на сопствени капацитети и за ограничување на зависноста од американските технологии и даватели на услуги.

Според анализа на порталот „Буг“, повикувајќи се на „Политико“, Европа дејствува на најмалку пет фронта. Еве кои се тие.

1. Отворање простор за европска конкуренција

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, го поддржа договорот меѓу Ербас, Леонардо и Талес за обединување на нивните сателитски и вселенски активности во една компанија, со кодно име Бромо. Целта е новата компанија да стане конкурент на СпејсИкс.

Спојувањето сè уште треба да добие регулаторно одобрение, но јавната поддршка од претседателката на Европската комисија веројатно не е случајна. Заедничката компанија треба да го примени дел од моделот на СпејсИкс, обединувајќи го производството на сателити, копнените системи и вселенските услуги под еден покрив.

Дури и ако регулаторите го одобрат спојувањето, би можеле да поминат години пред новата компанија да ги достигне размерите и капацитетите на вселенскиот бизнис на Маск.

2. Борба за контрола врз радиофреквенциите

Европската комисија претходно годинава почна да резервира клучни делови од сателитскиот радиофреквенциски спектар за европските компании, со цел да ја зајакне безбедноста и да ја задржи контролата врз овој стратешки ресурс.

Фреквенциите што Европа сака да ги резервира се особено погодни за мобилно поврзување директно со телефоните, без потреба од базни станици или дополнителни антени. Овој потег веднаш предизвика отпор од СпејсИкс. Компанијата предупреди дека предлогот би можел да ги остави Европејците без сателитски услуги директно на нивните уреди или да предизвика глобални проблеми со пречки во сигналот, вклучително и кај итните комуникации во Украина.

Европските влади сега се обидуваат да им го олеснат пристапот до посакуваните фреквенции на големите европски телекомуникациски компании. Старлинк и понатаму би можел да аплицира за дел од сателитскиот спектар, но ЕУ сака да задржи поголема контрола врз неговото користење.

3. Изградба на сопствена сателитска мрежа

Европската Унија работи на развој на сопствена сателитска констелација, наречена ИРИС². Таа треба да им обезбеди безбедни комуникации на владите и сигурен широкопојасен интернет на граѓаните. Амбициозниот проект, сепак, доцни со години.

Услугите првично требаше да започнат во 2024 година, а целосниот капацитет да биде достигнат до 2027 година. Во меѓувреме, трошоците пораснаа, а дел од нив се префрлени во следниот буџетски период на ЕУ, за кој се водат интензивни преговори.

Според актуелниот план наведен во анализата, првиот од планираните 348 сателити треба да биде лансиран во 2029 година, а почетокот на услугите се очекува најрано во 2030 година. За споредба, Старлинк веќе има повеќе од 11.000 сателити во орбитата.

4. Алтернатива за Украина

Во последните недели украинските сили се соочиле со ограничувања на брзината на Старлинк, кои ги попречувале напорите за пресретнување руски напаѓачки дронови и изведување напади со среден дострел.

Услугите биле обновени, но Илон Маск на социјалната мрежа Икс објавил дека Украина ги прекршува условите за користење на Старлинк, користејќи го за офанзивни напади со дронови. Ситуацијата го засили притисокот врз извршната власт на ЕУ да му дозволи на Киев да го користи постојниот проект Говсатком, со кој управуваат неколку земји членки на Унијата.

Системот започна со работа во почетокот на 2026 година и е наменет да ги поддржува критичните владини комуникации сè додека сателитската констелација ИРИС² не стане оперативна. Преговорите меѓу Брисел и Киев официјално започнаа во март 2026 година, но сè уште не донеле напредок.

Говсатком не може да се споредува со Старлинк според капацитетите, но би можел да послужи како резервна опција.

5. Правен и регулаторен притисок

Законодавците во Брисел работат на најмалку три законски предлози и регулаторни иницијативи што би можеле да го отежнат, забават или искомплицираат ширењето на Старлинк во Европа. Меѓу другото, се предвидува СпејсИкс, при поднесување барања за одобрување на услугите на Старлинк во ЕУ, да ги почитува новите правила за безбедност на синџирите на снабдување.

Предложените мерки вклучуваат и построги обврски за задржување податоци, постапување при законско пресретнување на комуникациите и назначување правни застапници.

Истовремено, во првиот закон на ЕУ за вселенските активности, за кој сè уште се дискутира, се предвидуваат нови правила за Старлинк и другите странски сателитски оператори. Тие ќе се однесуваат на кибербезбедноста, вселенскиот отпад и заштитата на животната средина. Иако овие правила можеби нема да бидат доволни за да го запрат ширењето на СпејсИкс, тие предизвикаа остра реакција од американскиот Стејт департмент.

Американската институција ги оцени како „неприфатливи регулаторни оптоварувања“, насочени „особено против американските компании“, и најави можност за возвратни мерки во форма на ограничувања за европските услуги.

Европа сака независност, но Старлинк има голема предност

Европската стратегија се потпира на неколку паралелни потези: создавање европски конкурент на СпејсИкс, поголема контрола врз сателитските фреквенции, развој на сопствена комуникациска мрежа, обезбедување резервни решенија за Украина и построги правила за странските оператори.

Но, амбициите се соочуваат со практични ограничувања. Европската сателитска мрежа сè уште е во развој, а нејзиното целосно функционирање е планирано за подоцнежните години. Старлинк, во меѓувреме, веќе располага со илјадници сателити и развиена инфраструктура. Затоа, главната цел на ЕУ засега е да ја намали зависноста од еден американски снабдувач и да обезбеди поголема контрола врз комуникациите што се важни за безбедноста и функционирањето на општеството.