Ова е едно од најсериозните еколошки предупредувања во анализираната верзија на извештајот на Европската комисија за Северна Македонија за 2026 година. Додека вниманието на јавноста главно е насочено кон загадениот воздух, депониите и несобраниот отпад, европскиот документ отвора прашање со потенцијално многу потешки последици – заштитата на изворите од кои се снабдува главниот град со вода.

Во делот за животна средина се наведува дека, покрај активностите за санација на ОХИС, други историски жаришта на загадување остануваат нерешени, вклучително и загадување кое претставува закана за главниот извор на вода за пиење за Скопје.

Ова е предупредување за ризик, а не констатација дека водата што во моментов ја пијат скопјани е загадена. Но извештајот покажува дека проблемот со старите индустриски загадувања не е затворен и дека нивната санација останува институционален предизвик.

Индустриското загадување останува нерешен проблем

Старите индустриски жаришта се особено чувствителен еколошки проблем бидејќи загадувачките материи можат да останат во почвата и подземните води долго по престанувањето на индустриската активност.

Во документот се посочува дека, и покрај санацијата на ОХИС, други историски жаришта и понатаму претставуваат опасност. Посебно се издвојува заканата за водоснабдувањето на Скопје.

Сепак, приложениот аналитички преглед не го именува конкретното жариште, ниту наведува измерена концентрација на загадувачки материи во водата за пиење. Затоа останува важно надлежните институции јавно да ги соопштат локацијата, природата на ризикот и резултатите од мониторингот.

Повеќе од половината индустриски објекти испуштаат отпадни води без преттретман

Каком што се вели во Извештајот, 55 проценти од индустриските објекти испуштаат отпадни води без претходен третман, а 46% од индустриските објекти испуштаат отпадни води директно во реките.

Овие бројки покажуваат дека проблемот со индустриските отпадни води не е ограничен само на наследеното загадување. Тој е поврзан и со начинот на кој се управува со тековните индустриски испуштања.

Истовремено, новиот Закон за води сè уште не е усвоен, а управувањето со речните сливови и класификацијата на водните тела остануваат недовршени.

Европски пари има, но дел остануваат неискористени

Во извештајот се наведува и дека дел од веќе предвидените европски средства за водниот сектор остануваат неискористени.

Реформата на водоводните претпријатија не е започната, а недостига одржлив модел за финансирање според принципот „загадувачот плаќа“.

Тоа значи дека проблемот не се сведува само на откривање на загадувањето, туку и на способноста на институциите да подготват проекти, да обезбедат средства и да ги реализираат неопходните мерки за заштита.

За главниот град, најважно е да се утврди дали историското загадување претставува непосредна или долгорочна закана и какви мерки се предвидени за негово отстранување.

Водата за пиење е основна јавна услуга, а предупредувањето за потенцијално загрозување на нејзиниот главен извор бара прецизни информации. Каде е лоцирано загадувањето, каков е неговиот состав, дали постои ризик од ширење кон водозафатот и кога ќе започне санацијата?

Тоа се прашањата на кои институциите треба да дадат одговор, особено затоа што проблемот, според европскиот документ, не е нов.

Проверката на оригиналниот документ потврдува дека предупредувањето навистина стои во конечниот извештај на Европската комисија, објавен на 4 ноември 2026 година, на страница 91. Значи, текстот погоре може да се повикува директно на официјалниот извештај, а не само на приложениот критички преглед. Enlargement and Eastern Neighbourhood+1

Има и важен контекст што би го додал пред објавување: во последниот проверен јавен извештај на скопски „Водовод и канализација“, од септември 2026 година, анализираните примероци ги исполнувале пропишаните стандарди. Тоа не го поништува предупредувањето за историското загадување, но јасно ја разграничува потенцијалната опасност за изворот од докажано загадување на водата во водоводната мрежа.