На 2 ноември 2013 година, во градот Кидал, на северот на Мали, беа киднапирани и убиени Гислен Дипон и Клод Верлон, новинарка и тонски техничар на Радио Франс Интернасионал. Тие се вратиле во регионот за да направат интервју, а неколку минути по киднапирањето нивните тела биле пронајдени покрај патот, надвор од градот. Истата година, Генералното собрание на ОН со резолуција го прогласи овој датум за Меѓународен ден за ставање крај на неказнивоста за злосторствата врз новинарите, испраќајќи јасна порака до државите дека не смеат да ги оставаат овие случаи во фиока.
Бројките што ги собира УНЕСКО се поразителни за правната држава насекаде во светот. Меѓу 2006 и 2024 година биле убиени повеќе од 1.700 новинари, а околу 85 отсто од тие случаи никогаш не добиле судски епилог. Тоа значи дека оној што ќе убие новинар има многу поголема шанса да остане на слобода отколку да биде осуден. Неказнивоста има и свое ехо, бидејќи секое нерасчистено убиство испраќа порака до следниот потенцијален сторител дека насилството функционира и дека молчењето може да се купи со куршум.
Најопасната заблуда е дека новинарите гинат главно на фронтот. Извештаите на УНЕСКО со години покажуваат дека голем дел од убиените не загинале во војна, туку во мири услови, додека истражувале корупција, организиран криминал, трговија со дрога или злоупотреби на власта. Европа го научи тоа на најбрутален начин. Малтенската истражувачка новинарка Дафне Каруана Галиција беше убиена со бомба поставена во нејзиниот автомобил во 2017 година, а словачкиот новинар Јан Куцијаκ и неговата вереница Мартина Кушнирова беа застрелани во својот дом во 2018 година. Во двата случаи извршителите беа пронајдени, но судските процеси против оние што наводно ги нарачале убиствата траат со години и ги држат семејствата во бескрајно чекање.
Од оваа година, фокусот на кампањите се проширува и на насилството што не остава крв, но остава траги. Новинарките се особено изложени на онлајн напади, закани со силување, лажни снимки создадени со вештачка интелигенција и кампањи на омаловажување чија цел е да ги истераат од професијата. УНЕСКО минатата година го посвети одбележувањето токму на родово заснованото насилство врз новинарките потпомогнато со вештачка интелигенција. Тоа е форма на заплашување што ретко завршува на суд, а речиси секогаш завршува со автоцензура.
И Македонија има свои отворени прашања. Здружението на новинарите на Македонија со години води регистар на напади и закани врз новинари, а голем дел од пријавените случаи завршуваат без епилог или со минимални казни, што создава исто чувство на беспомошност како и на глобално ниво. Навредите и заканите на социјалните мрежи стануваат секојдневие, особено за новинарките што пишуваат за политика, корупција и родова еднаквост. Кога институциите реагираат бавно или воопшто не реагираат, пораката до јавноста е дека новинарот е легитимна мета.
Неказнивоста за злосторствата врз новинарите не е само проблем на една професија. Секое неказнето убиство или закана значи приказна што нема да биде објавена, корупција што нема да биде откриена и граѓани што нема да знаат што се случува со нивните пари, животната средина и права. Затоа 2 ноември не е ден само за комеморации, туку ден кога државите треба да покажат колку случаи навистина решиле.
