По неодамнешните напади врз фрижидерите во супермаркетите, следни на удар би можеле да бидат и апаратите во домовите. Ова предупредување во вторникот го упати извршниот директор на Агенцијата на Европската унија за сајбер-безбедност (ENISA), повикувајќи ја Европа да вложува повеќе во одбраната од сè поголемите сајбер-закани.
Предупредувањето доаѓа откако супермаркети во најмалку 12 европски земји во октомври и ноември беа погодени од сајбер-напади, а најпогодена беше Франција. Европа во последните месеци се соочи со бројни сајбер-инциденти, кои предизвикаа загриженост не само кај владите, туку и кај граѓаните, за тоа колку е општеството ранливо и колку е континентот подготвен за идните закани.
Според раководителот на агенцијата, безбедноста не смее да биде нешто на што се мисли дури на крајот. Тој предупреди дека денес на удар биле фрижидерите, утре тоа може да бидат рутерите, а задутре и домашните апарати. Секој инцидент може да се избегне, но сајбер-безбедноста не е евтина, а клучното прашање е дали сме подготвени да вложиме во неа.
Неодамнешните инциденти опфаќаат различни случаи. Поради една ранливост во програмскиот јазик PHP, бројни влади на земјите од ЕУ мораа да ги исклучат своите веб-страници за да спречат хакерите да ја злоупотребат. Бранот напади врз фрижидерите во супермаркетите и банките на крв во Франција и уште осум земји, пак, бил овозможен од ранливости во застарен софтвер.
Сајбер-заканите се развиваат и стануваат сè повидливи, делумно благодарение на вештачката интелигенција. Организациите сега мора да го следат напредокот на најновите AI модели во своевидна сајбер-трка во вооружување. Агенцијата ја опишува вештачката интелигенција како „мултипликатор на сила“, бидејќи им помага и на хакерите и на компаниите што се бранат побрзо да ги откриваат ранливостите.
Според извештајот, времето од откривањето на една ранливост до нејзината злоупотреба се приближува до нула. Тоа значи дека компаниите наскоро можеби воопшто нема да имаат време да се заштитат откако системите ќе бидат пуштени во употреба. Од друга страна, вештачката интелигенција може да им помогне на компаниите однапред да ги откриваат и поправаат слабостите, пред хакерите да ги искористат.
Вештачката интелигенција ќе им ги изостри и постојните оружја на хакерите. Со нејзина помош, напаѓачите изведуваат сè поуверливи фишинг-напади, користејќи лажни видеа, аудиозаписи и пораки за да ги измамат луѓето или да внесат погрешни податоци во системите и да го нарушат работењето на компаниите.
Извештајот покажува дека 57,3 отсто од сајбер-инцидентите во 2025 година биле идеолошки мотивирани од геополитичките настани, како руската агресија врз Украина и конфликтот на Блискиот Исток, иако повеќето имале ограничено влијание. Финансиски мотивирани биле 29,3 отсто од инцидентите, а рансомверот, односно софтверот за изнудување, и понатаму е најштетниот тип напад врз компаниите.
Агенцијата предупредува дека леснотијата со која криминалците ги споделуваат алатките за изнудување и другиот злонамерен софтвер создава професионален криминален екосистем. Забележани се и напади слични на оние што ги организираат државите, насочени кон европските земји со цел шпионажа, собирање разузнавачки информации и кражба на интелектуална сопственост.
ЕУ има воведено бројни правила за зајакнување на сајбер-безбедноста, но агенцијата смета дека може да се направи повеќе. Столбот на европските правила е директивата NIS2, која ги обврзува сите економски сектори да воведат дигитална заштита на критичната инфраструктура. Иако се применува од октомври 2024 година, таа сè уште не е пренесена во законите на сите земји-членки.
Нападот врз фрижидерите во девет земји на ЕУ покажа дека во некои сектори има празнини во сајбер-безбедноста и во тоа што се смета за критична инфраструктура. Експертите велат дека многу бизниси, како супермаркетите, на сајбер-безбедноста гледаат традиционално, фокусирајќи се на финансиските системи, а поврзаната опрема ја препуштаат на тимовите за одржување, кои имаат други буџети и приоритети.
Најголемиот проблем, сепак, е недостигот на стручни кадри. Според извештајот, организациите во сите сектори тешко привлекуваат и задржуваат експерти за сајбер-безбедност, а 45 отсто од анкетираните организации имале потешкотии да најдат професионалци со потребните вештини. Ова би можело да им даде предност на побогатите организации, па агенцијата ги повикува земјите-членки да го решат недостигот со проширување на програмите во оваа област.
