Црна Гора ги укинува придонесите: Од каде ќе најде 800 милиони евра годишно за пензии?

Црна Гора подготвува радикална промена на пензискиот систем. Од 1 јануари 2027 година, според владините предлози, пензиските придонеси треба да се намалат на нула, а пензиите да се финансираат директно од државниот буџет.

Вработените би добивале повисоки нето-плати, но државата ќе мора да ги надомести изгубените приходи преку даноци, повисока потрошувачка и прераспределба на јавните средства.

Црна Гора планира од 2027 година да го промени начинот на кој се финансира пензискиот систем. Наместо пензиите да се потпираат на посебни придонеси што се пресметуваат од платите, нивната исплата во поголема мера, односно според предложениот модел целосно, ќе зависи од општите приходи на државниот буџет.

Предлогот е дел од новиот пакет економски реформи што Владата на премиерот Милојко Спајиќ го усвои на 17 септември 2026 година и го достави во законодавна процедура.

Ова не значи укинување на пензиите или автоматско затворање на Фондот за пензиско и инвалидско осигурување. Станува збор за укинување на посебниот придонес преку кој досега се обезбедувал значителен дел од средствата.

Реформата сè уште е законски предлог и не треба да се претставува како веќе целосно стапена во сила.

Прво ги преполовија придонесите, сега предлагаат целосно да ги укинат

Црна Гора веќе спроведе една голема промена во октомври 2024 година, преку програмата „Европа сега 2“.

Тогаш вкупната стапка за пензиско и инвалидско осигурување беше намалена од 20,5 на 10 проценти. Придонесот на товар на работодавачот беше намален од 5,5 на нула проценти, а придонесот на вработениот од 15 на 10 проценти.

Со новиот пакет за 2027 година се предлага укинување и на преостанатите 10 проценти.

ПериодВработенРаботодавачВкупно
Пред октомври 202415%5,5%20,5%
Од октомври 202410%0%10%
Предлог за 20270%0%0%

Ова е промена во начинот на финансирање на системот, а не само намалување на трошоците за работодавачите.

Каде ќе ги најдат парите? Пет извори наместо придонеси

Владата очекува загубата на пензиските придонеси да ја надомести преку комбинација од даночни и буџетски мерки.

Прво, се предлага зголемување на данокот на добивка за дел од компаниите. Сегашната средна стапка од 12 проценти би се укинала, а добивката над 100.000 евра би се оданочувала според стапка од 15 проценти, со задржување на стапката од 9 проценти за првите 100.000 евра.

Второ, централниот буџет би задржувал поголем дел од приходите што досега им се распределувале на општините, вклучително и средства поврзани со данокот на доход, недвижностите, моторните возила и игрите на среќа.

Трето, Владата смета дека повисоките нето-плати ќе ја зголемат личната потрошувачка. Со тоа би растеле приходите од ДДВ и акцизи.

Четврто, повисоките плати и поттикнувањето на економската активност треба да ја зголемат даночната основа и вкупната наплата на приходи.

Петто, доколку овие извори не бидат доволни, недостигот за исплата на пензиите би морал да се покрива од останатите приходи на државниот буџет.

Ова е механизмот врз кој се потпира реформата. Но важно е да се разликуваат сигурните законски промени од очекуваните економски ефекти. Дополнителните приходи од ДДВ, на пример, ќе зависат од тоа колку ќе се зголеми потрошувачката, а не само од владината проекција.

Пензискиот фонд веќе половина од парите ги добива од буџетот

Најсилен показател за тоа колку е голема промената се финансиските резултати на црногорскиот Фонд за пензиско и инвалидско осигурување.

Во 2025 година Фондот располагал со околу 801,3 милиони евра. Од нив, само 356,2 милиони евра биле сопствени приходи, додека околу 445,1 милион евра биле обезбедени од државниот буџет.

Тоа значи дека уште пред целосното укинување на придонесите, буџетот покривал околу 55,5 проценти од финансирањето на Фондот.

Уште поважен е трендот. Во 2024 година сопствените приходи биле 535,4 милиони евра, а во 2025 година се намалиле за 179,2 милиони евра.

Истовремено, вкупните потреби на Фондот се зголемиле.

Ваквите податоци покажуваат дека Црна Гора веќе започнала да го префрла товарот на пензискиот систем од посебните придонеси кон општите буџетски приходи.

Колкава финансиска празнина би создала реформата?

Токму тука започнува расправата меѓу Владата и економистите.

Според проценките што ги објави црногорскиот весник „Вијести“, целосното укинување на преостанатите придонеси би можело да го намали годишниот приход за околу 430 милиони евра.

Во исто време, предложените зголемувања на платите, пензиите и социјалните издвојувања би можеле да донесат дополнителни расходи од околу 310 милиони евра.

Тоа не значи дека целокупниот износ автоматски ќе стане нов буџетски дефицит, бидејќи дел од зголемените расходи и изгубените приходи може да бидат надоместени со други даноци или со промени во буџетската структура.

Но проценките покажуваат колкав финансиски ефект треба да се неутрализира за реформата да биде одржлива.

Економистот Милован Баждар предупреди дека, според неговите пресметки, може да се отвори дополнителна финансиска празнина од 500 до 600 милиони евра. Тој го посочува и недостигот од целосна анализа на ефектите од реформата. Herceg Novi Info

Од друга страна, Владата тврди дека приходите од други даноци и очекуваното зголемување на економската активност можат да го надоместат намалувањето на придонесите.

Таа и по претходната реформа од 2024 година тврдеше дека зголемената даночна наплата придонела да се компензира дел од изгубените приходи.

Што добиваат работниците, а што се менува за пензионерите?

За работниците најнепосредниот ефект би бил повисока нето-плата.

Доколку преостанатиот придонес од 10 проценти се укине, средствата што досега се одбивале од бруто-платата би можеле да се исплаќаат како дел од нето-примањата, според новите правила за пресметка.

На пример, кај бруто-плата од 1.000 евра, придонесот од 10 проценти изнесува 100 евра. Неговото укинување ослободува толкав износ, иако конечната промена во нето-платата ќе зависи од истовремените даночни и законски измени.

За пензионерите, пак, реформата не подразбира дека нивните пензии исчезнуваат или дека престанува правото на пензиско осигурување.

Се менува начинот на финансирање. Државата треба да ја преземе обврската да обезбедува доволно пари од буџетот за редовна исплата на пензиите.

Покрај тоа, владините предлози предвидуваат и почесто усогласување на пензиите со платите и потрошувачките цени.

Што всушност значи оваа реформа?

Суштинската промена е преминот од систем што значително се финансира преку придонеси од трудот кон систем што ќе зависи од општото оданочување.

Досега дел од парите за пензии доаѓаа директно од придонесите што се пресметуваат од платите. Ако тие се укинат, финансирањето ќе зависи од даноците на потрошувачка, доход и добивка, како и од останатите буџетски приходи.

Тоа има неколку важни последици.

Прво, вработувањето станува помалку оптоварено со придонеси, што може да ги зголеми нето-платите и да го намали поттикот за непријавена работа.

Второ, пензискиот систем станува почувствителен на вкупните буџетски приходи. На пример, пад на потрошувачката или послаба туристичка сезона може да влијае врз даночните приходи од кои ќе се финансираат пензиите.

Трето, се зголемува конкуренцијата за средства во државната каса. Пензиите треба да се финансираат од истите општи приходи од кои се финансираат здравството, образованието, инфраструктурата и другите јавни услуги.

Четврто, прераспределбата на приходите од општините кон централниот буџет може да го намали финансискиот простор на локалните самоуправи.

Тоа е особено важно затоа што Владата предлага дел од даночните средства што досега им се префрлале на општините да остануваат во централната каса.

ММФ предупредува на долгорочните фискални ризици

Меѓународниот монетарен фонд во анализата за Црна Гора од ноември 2025 година ги разгледуваше ефектите од програмите „Европа сега“.

ММФ оцени дека реформите придонеле за раст на формалната вработеност и платите, но истовремено посочи на слабеење на примарната фискална позиција и раст на приватната потрошувачка.

Фондот предупреди дека намалувањето на придонесите има важни последици за јавните финансии и дека одржливоста зависи од способноста на државата да обезбеди стабилни приходи.

Таа анализа се однесува на претходните реформи, а не претставува конечна оценка на новиот предлог од септември 2026 година.

Дополнителни предизвици се стареењето на населението, продолжувањето на животниот век и можната миграција на младите. Црногорското Министерство за финансии веќе најави потреба од понатамошна анализа на одржливоста на пензискиот систем, во соработка со ММФ и Светската банка.

Дали пензиите ќе бидат сигурни без придонеси?

Самото укинување на придонесите не значи дека пензиите нема да можат да се исплаќаат.

Пензиски систем може да се финансира и од општите даночни приходи, доколку државата обезбедува доволни и стабилни средства.

Но предложениот модел ја менува природата на финансискиот ризик. Наместо да постои посебен приход наменет за пензии, поголемиот дел од обврската ќе треба да се покрива преку вкупните буџетски приходи.

Затоа клучното прашање не е дали Црна Гора формално ќе го укине придонесот, туку дали зголемените приходи од даноците ќе бидат доволни да го надоместат неговото укинување.


Во овој момент сè уште не е потврдено дека сите очекувани дополнителни приходи ќе се остварат, ниту дека новиот модел ќе биде фискално неутрален.

е-Трн да боцка во твојот инбокс