Европската Унија, која од земјите кандидати постојано бара внимателен однос кон историските прашања, добрососедските односи и политичките чувствителности, се најде среде дипломатска непријатност токму на сопствениот Форум за проширување.
На концертот организиран на 15 ноември во Брисел, како дел од отворањето на форумот, била изведена инструментална верзија на српската песна „Ој Косово, Косово“, позната и под насловот „Са Косова зора свиќе“.
Песната, чии стихови го претставуваат Косово како српска територија, била прикажана на екранот како музичка точка што го претставува Косово. Иако текстот не бил испеан, самиот избор предизвикал бурни реакции кај косовските претставници.
Европската комесарка за проширување Марта Кос изрази жалење, нагласувајќи дека песната не ги претставува ставовите на Европската комисија.
Но прашањето што остана по извинувачкиот тон од Брисел е едноставно: како на официјален настан на Европската комисија се нашла песна чија политичка симболика е спротивна на пораките за регионално помирување? Euronews+1
Кој ја избрал песната, а кој требало да ја провери?
Според официјалната програма на Европската комисија, концертот „Мелодии на единството: Хармонии од европските раскрсници“ бил организиран како вовед во Форумот за проширување на 15 ноември.
На програмата биле најавени словенечкиот музичар Марко Хатлак со составот „Капобанда“ и Младинскиот оркестар на Западен Балкан.
Настанот го отворила еврокомесарката Марта Кос, а главниот форум следниот ден ги собра и претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен и други европски претставници. Enlargement and Eastern Neighbourhood
По реакциите, Европската комисија за косовскиот медиум „Национале“ потврдила дека спорната песна била избор на музичкиот состав и дека не била претходно договорена со Комисијата.
Ова е првото конкретно објаснување за потеклото на спорниот музички избор. Сепак, од него не произлегува дека е утврдено кој бил задолжен да го прегледа конечниот репертоар.
Комисијата не објавила целосна документација за одобрувањето на музичката програма, ниту е потврдено дали постоела претходна проверка на политичката и историската содржина на композициите. Nacionale News+1
Тука се појавува и поширокото прашање за организациската одговорност: дали официјалните европски институции можат целосно да се дистанцираат од содржината на настан што го организираат само затоа што изборот бил направен од ангажираните уметници?
Словенечки состав избрал српска песна за претставување на Косово
Интересно е што спорната композиција не ја извел српски музички состав, туку словенечкиот ансамбл „Марко Хатлак и Капобанда“.
Групата е позната по изведување музика од различни традиции, вклучувајќи балканска музика, танго и клезмер.
Не е спорен фактот што на европски концерт била застапена српска музика. Спорен за косовските претставници е изборот на конкретна композиција за музичко претставување на Косово.
Песната е создадена во 1989 година, во периодот на одбележувањето на 600-годишнината од Косовската битка. Нејзините стихови подоцна станале дел од политичките собири и протестите во Србија против независноста на Косово.
На концертот во Брисел мелодијата била изведена инструментално, но зад музичарите бил прикажан насловот на композицијата со ознаката „Косово“. Blic+2
Токму оваа комбинација ја предизвикала реакцијата: композиција со позната политичка симболика претставена во програма чија цел била културно обединување.
Османи бара одговорност, не само изразување жалење
Поранешната претседателка на Косово, Вјоса Османи, оцени дека реакцијата на Европската комисија не е доволна.
Таа побара да се утврди кој ја избрал песната, кој го одобрил нејзиното изведување и кој ќе преземе одговорност.
Според Османи, европските вредности не можат истовремено да се бранат и да се поткопуваат, особено на настан што треба да го промовира единството.
За неа, проблемот не е само во музичкиот избор, туку и во политичката порака што ја носи песната и во фактот што Косово немало институционално претставување на форумот. Kosovo Online
Реагираа и претседателката на косовското Собрание Албулена Хаџиу, косовскиот претставник за европска интеграција Џетон Зулфај и известувачот на Европскиот парламент за Косово, Рихо Терас.
Терас го постави прашањето дали станува збор за намерна провокација или за незнаење, додека косовските претставници побараа официјално објаснување од Брисел. RTSH+1
Косово без институционални претставници, но со песна што предизвика спор
Покрај изборот на песната, контроверзијата отвори и прашања за претставувањето на Косово на форумот.
Косовските претставници негодуваа дека институциите од Приштина не биле поканети на настанот посветен на проширувањето.
Марта Кос го оспори тврдењето дека Косово било целосно исклучено, наведувајќи дека на форумот била поканета Доника Емини, претставничка на граѓанското општество.
Но тоа не го решава прашањето за отсуството на официјално институционално претставување од Косово, за кое Приштина побара објаснување. KOHA.net+1
Брисел бара чувствителност од Балканот, но и самиот мора да внимава на пораките
Настанот ја открива сложеноста на европската политика на проширување.
Европската Унија од земјите кандидати бара добрососедски односи, почитување на различните историски искуства и избегнување националистички пораки. Истите принципи се релевантни и за настаните што ги организираат нејзините институции.
Притоа, треба да се направи разлика меѓу ненамерен организациски пропуст и свесна политичка провокација. Засега нема потврдени докази дека композицијата била избрана со намера да го провоцира Косово.
Но дури и кога грешката е ненамерна, прашањето за организациската одговорност останува.
Европската комисија потврди дека песната ја избрале музичарите, но не објасни дали постоела процедура за проверка на програмата и зошто содржината не била разгледана пред концертот.
Токму тука лежи суштината на дипломатскиот гаф: на форум посветен на надминување на поделбите на Западен Балкан, музичката програма предизвика нов спор за историјата и суверенитетот.
