Европската Унија влегува во нов период на проширување, но не сите земји кандидати напредуваат со исто темпо. Тоа може да се забележи и во денешното обраќање на претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, на Форумот за проширување во Брисел.
Фон дер Лајен оцени дека за првпат по многу години постои реална перспектива за ново проширување на Унијата. Притоа, како земји со конкретен напредок ги издвои Црна Гора, Албанија, Молдавија и Украина.
Македонија беше спомената одделно, како пример за успешно користење на Планот за раст, преку кој земјите кандидати постепено добиваат пристап до делови од европскиот единствен пазар во замена за спроведување реформи.
Пофалба за реформите, но без најава за отворање на преговарачките поглавја
Фон дер Лајен во говорот посочи дека Црна Гора се приближува кон завршувањето на пристапните преговори, дека Албанија бележи значителен напредок и дека Молдавија и Украина продолжуваат по европскиот пат и покрај притисоците со кои се соочуваат.
За Македонија, пак, употреби позитивна оценка во контекст на Планот за раст.
„Северна Македонија, на пример, исклучително добро го користи Планот за раст“, порача претседателката на Европската комисија.
Но оваа оценка не беше придружена со конкретна временска рамка за следната фаза од пристапните преговори.
Таквата разлика е значајна. Планот за раст и пристапните преговори се поврзани, но не се идентични процеси. Спроведувањето на економските реформи и пристапот до европскиот пазар не значат автоматско отворање на преговарачките кластери.
ЕУ предлага придобивки од членството уште пред формалниот прием
Во говорот Фон дер Лајен претстави две насоки во кои Европската комисија сака да го модернизира процесот на проширување.
Првата е кандидатите да ги почувствуваат економските придобивки од интеграцијата пред формалното членство. Втората е да се воспостават посилни механизми со кои ќе се обезбеди почитување на европските правила и по приемот во Унијата.
Според неа, постепената интеграција ќе овозможи отворање делови од единствениот пазар за земјите кандидати, во замена за исполнување конкретни реформски обврски.
Овој пристап се однесува на повеќе области, меѓу кои енергетиката, транспортот и дигиталните технологии.
За Македонија тоа претставува можност за поголемо економско поврзување со ЕУ дури и додека политичкиот процес на пристапување останува ограничен.
Сепак, постепената интеграција не е замена за полноправното членство и не ги обезбедува сите права што ги имаат земјите членки.
Дали економската интеграција ќе оди побрзо од политичкото членство?
Токму ова прашање станува сè поважно за македонската европска перспектива.
Земјата може да спроведува реформи, да ги користи средствата од Планот за раст и постепено да се приближува до европскиот единствен пазар, но пристапните преговори остануваат посебен процес.
Во своето обраќање Фон дер Лајен не најави промена на условите за Македонија, ниту нов механизам за надминување на политичките пречки во пристапувањето.
Истовремено, нејзиното издвојување на земјите што бележат напредок покажува дека Брисел веќе прави јасна разлика меѓу кандидатите според фазата на нивната интеграција.
Дополнителен елемент во новата политика на проширување е најавата за посилни заштитни механизми по членството. Европската комисија сака да обезбеди реформските обврски, особено во владеењето на правото, да продолжат да се почитуваат и откако одредена земја ќе стане членка.
Македонија пред две различни задачи
За Македонија од пораките во Брисел произлегуваат две одделни задачи.
Првата е продолжување на економските и институционалните реформи поврзани со Планот за раст, со цел да се искористат можностите за инвестиции и постепено вклучување во европскиот пазар.
Втората е придвижување на самиот пристапен процес, кој не може да се замени само со финансиски инструменти и секторска интеграција.
