Комисијата за имунизација при Министерството за здравство привремено ја одложи вакцинацијата на новороденчињата со БСЖ вакцината, откако Хрватска ја суспендираше вакцината од истиот бугарски производител поради четири сомнителни случаи на воспаление на коските кај мали деца. Во Македонија досега нема пријавен ваков случај. Агенцијата за лекови МАЛМЕД ги проверува сериите, а претседателката на Комисијата очекува вакцинацијата да продолжи од следната недела.

Хрватска ја стопира вакцината по четири случаи на коскено воспаление

По барање на Хрватската агенција за лекови и медицински производи (ХАЛМЕД), дистрибутерот ги запрел дистрибуцијата и примената на сите серии БСЖ вакцина од бугарскиот производител „Бул Био НЦИПД“. Според Хрватскиот завод за јавно здравје, годинава кај четири мали деца бил пријавен сомнеж за остеитис или остеомиелитис, односно воспаление на коската предизвикано од вакцината.

Сите четири деца биле вакцинирани во 2024 и на почетокот на 2025 година. Во претходните десетина години Хрватска немала ниту еден таков случај, а од двете спорни серии таму биле дадени околу 60.000 дози.

Хрватските здравствени власти процениле дека вакцината засега не треба да се дава универзално, бидејќи земјата од 2017 година има ниска стапка на туберкулоза, под десет заболени на 100.000 жители. Од 2011 до 2025 година таму не бил регистриран ниту еден случај на туберкулозен менингитис кај деца.

Кај нас нема пријавен случај, одложувањето е превентивно

Министерството за здравство соопштило дека веднаш ја контактирало МАЛМЕД, бидејќи станува збор за ист производител. Во изминатите десет години до Агенцијата стигнала само една пријава за сомнеж за несакана реакција од БСЖ, во август 2022 година. Се работело за апсцес на местото на вбодувањето, реакција опишана во упатството на вакцината.

Проф. д-р Александра Грозданова, претседателка на Комисијата за имунизација, рекла дека МАЛМЕД ќе ги провери сите серии и ќе комуницира со агенциите од регионот за да утврди дали проблемот е во одредена серија или станува збор за повисока зачестеност на реакцијата. Остеомиелитисот, според неа, е наведен како исклучително ретка несакана реакција, а милиони дози од истата вакцина во моментов се даваат и во Бугарија, Унгарија и Романија.

Педијатарката-имунолог д-р Катарина Ставриќ, членка на Комисијата, порача дека нема место за паника. Родителите што се загрижени треба да се консултираат со матичниот педијатар.

Што е БСЖ вакцината и од кога се користи

БСЖ е кратенка од Бацил Калмет-Герен, според француските научници Албер Калмет и Камил Герен, кои ја развиле вакцината на Пастеровиот институт. Станува збор за жива, ослабена форма на бактеријата што предизвикува туберкулоза кај говедата. Првпат била дадена на човек, новороденче во Париз, во 1921 година, што ја прави една од најстарите вакцини во широка употреба.

Во Македонија БСЖ се дава од 1948 година, покажува прегледот на историјата на вакцинацијата на Институтот за јавно здравје. Таа е првата вакцина во календарот: се аплицира во родилиште, најдоцна 72 часа по раѓањето, а вакцината од „Булбио“ кај нас се користи повеќе од 20 години.

Од што штити, а од што не?

Вакцината не спречува инфекција од белодробна туберкулоза кај возрасните. Нејзината главна вредност е заштитата на малите деца од најтешките форми на болеста: туберкулозниот менингитис и милијарната туберкулоза, кога бактеријата се шири низ целото тело.

Холандскиот национален институт за јавно здравје во своите насоки наведува заштита од 50 до 70 отсто од сите форми на туберкулоза кај новороденчињата и од 75 до 90 отсто од менингитисот и милијарната форма, во траење од околу десет години. БСЖ не искоренува ниту една болест. Нејзината улога во јавното здравје е поскромна и практична: детето што ќе се зарази во првите години од животот многу поретко завршува со форма што убива или остава трајни последици.

Туберкулозата во Македонија не е минато

Министерството наведува дека Македонија е земја со висок ризик од туберкулоза и затоа вакцинацијата е задолжителна. Во Институтот за туберкулоза моментално има 95 пациенти, од кои 83 се регистрирани годинава. Во детската клиника „Козле“ лани имало 15 случаи, а годинава 12 нови, од кои три деца во моментов се хоспитализирани.

Сите тие случаи се или кај невакцинирани деца или кај деца со непознат вакцинален статус, изјави Грозданова. Тоа е и главната разлика во однос на Хрватска, на која укажала и Комисијата: таму туберкулозата е ретка, а Македонија е ендемско подрачје.

Глобално, туберкулозата и понатаму е меѓу најсмртоносните заразни болести. Според извештајот на Светската здравствена организација од ноември 2025 година, во 2024 година со неа се разболеле околу 10,7 милиони луѓе, а починале 1,23 милиони.

Колку деца се вакцинирани: официјален податок нема од 2018 година

Проценките на СЗО и УНИЦЕФ за опфатот со БСЖ вакцинацијата во Македонија се движат меѓу 93 и 99 отсто од 2014 до 2018 година. Од 2019 година земјата не доставила податок за оваа вакцина, па бројката од 93 отсто за секоја наредна година е само продолжување на последната пријавена вредност. Во ревизијата од јули 2026 година двете организации препорачуваат анкета за проверка на опфатот.

Контекстот е загрижувачки. Според Институтот за јавно здравје, во 2025 година ниту една вакцина од редовниот календар не достигнала опфат од 95 отсто, а кај МРП вакцината опфатот бил само 62 отсто.

Што следува за бебињата што не ја примија вакцината?

Комисијата појаснува дека БСЖ може да се даде без претходно тестирање во текот на целата прва година од животот. Ако детето нема евиденција дека ја примило вакцината по првата година, се прави Манту кожен тест и, ако е негативен, се дава вакцината. За бебињата што се испишуваат дома во семејства со потврден случај на туберкулоза, Грозданова најави упатства од Институтот за туберкулоза.

Ако МАЛМЕД потврди поврзаност со хрватските случаи, ќе мора да се бара друг производител. Таков избор речиси и нема: Грозданова рекла дека производителите на БСЖ се ограничени и дека пред години постоел само уште еден, од Полска.