Промените отвораат и важно прашање за Македонија: колку нашите банкомати се приспособени на постарите граѓани и лицата со попреченост?
Замислете дека имате пари на банкарската сметка, но не можете самостојно да ги подигнете. Не затоа што банкоматот не работи или немате доволно средства, туку затоа што не можете да ги прочитате инструкциите, да го видите екранот или да стигнете до копчињата.
За дел од граѓаните ова не е хипотетичка ситуација, туку секојдневна пречка.
Токму затоа Европската Унија воведе правила со кои пристапноста на банкоматите станува дел од задолжителните стандарди за производите и услугите.
Банкомат што зборува и екран што се приспособува на корисникот
Со Европскиот закон за пристапност, чии одредби се применуваат од 28 јуни 2025 година, се поставуваат барања за новите банкомати, платежните терминали и други уреди за самопослужување.
Една од најзначајните промени е можноста за добивање звучни инструкции. Лицата со оштетен вид ќе можат да користат слушалки и да ги следат чекорите при подигнувањето готовина, без да мораат да побараат помош од непознат човек.
Предвидени се и начини за подобра читливост на информациите, вклучително и поголем контраст, појасни упатства и пристапни кориснички интерфејси.
Особено важна е и физичката пристапност. Банкомат што е поставен премногу високо или на непристапно место може да биде практично неупотреблив за човек во инвалидска количка.
Новите европски стандарди го третираат пристапот до банкарските услуги како прашање на еднакви можности, а не само како техничко унапредување.
Старите банкомати нема да исчезнат преку ноќ
Иако правилата веќе се применуваат, тоа не значи дека сите банкомати во ЕУ веднаш ќе бидат заменети.
Европската регулатива дозволува преодни периоди. Одредени постојни уреди за самопослужување можат да останат во употреба до крајот на нивниот економски век, но најмногу 20 години од нивното прво пуштање во работа, доколку националното законодавство ја предвидува таквата можност.
Тоа значи дека модернизацијата ќе се одвива постепено, а граѓаните нема насекаде истовремено да ги забележат промените.
А што се случува во Македонија?
Иако Македонија не е членка на Европската Унија и новата директива не се применува автоматски кај нас, европските стандарди отвораат прашања за домашниот банкарски сектор.
Колку од банкоматите во Македонија располагаат со звучни инструкции? Дали лицата со оштетен вид можат самостојно да подигнат готовина? Колку банкомати се физички пристапни за корисниците на инвалидски колички?
За одговор на овие прашања би биле потребни конкретни податоци од банките и надлежните институции.
Но прашањето не е само техничко. Во време кога сè повеќе банкарски услуги се префрлаат на дигитални платформи, пристапноста станува предуслов граѓаните да можат да располагаат со сопствените финансиски средства без зависност од други лица.
