Постои еден видеозапис кој секоj технолошки историчар го нарекува „совршената презентација.” Трае 80 минути. Стив Џобс влегува на сцена во Macworld 2007 во Сан Франциско и со рамна интонација и скоро изговара: „Денес правиме историја заедно.” Во публиката седат инженерите на iPhone-от кои знаат дека софтверот не е финален, телефонот сè уште е во развој и ако Џобс отстапи дури и малку од планираното демо уредот би крашнал. Но не крашнал. И историjата медиумска, филмска, визуелна, комуникациска, никогаш повеќе не изгледала исто.
9 јануари 2007: презентациjата каjа не смеела да тргне наопаку
Во неделата пред претставувањето на iPhone-от, на 7 јануари 2007, Бил Гejтс oдржал говор на Consumer Electronics Show во Лас Вегас. Зборувал за „Дигиталната декада” и тврдел дека Windows Vista е „наjквалитетното издание коjа ние некогаш сме го направиле.” Два дена подоцна, Џобс напаравил секој негов збор да изгледа безсмислено.
Презентациjата на Џоб ги носела присутните низ светот на мобилните телефони какви што биле тогаш, покажувajки точно каде сите грешат. А потоа покажала како iPhone-от jа решава секоjа грешка. Деталот коj малкумина го знаат едека на крajот на презентациjата, Џобс и признал на публиката: „Знаете, не заспав ни минута синоќа, толку бев возбуден за денес.” Причините биле и поинакви, инженерите знаеле колку лесно сè можело да тргне наопаку. Но не тргнало.
Почетниот прием бил различен. Во Британиjа лансирањето е наречено „флоп” во Register. Во Франциjа, 30.000 телефони се продадени во прва недела, а во Германиjа само 10.000. Само четири новинари добиле рецензентски примероци, и тоа од New York Times, Wall Street Journal, Newsweek и USA Today. А потоа дошле бројките. До октомври 2007, iPhone бил четвртиот наjпродаван телефон во САД. Во 2008, откако Џобс jа намалил цената за 33% (и испратил јавно писмо за извинување на купувачите кои платиле повеќе) — пазарниот удел почнал да расте неспирливо.
Рушење на индустриjата: Nokia, BlackBerry, Kodak
Пред iPhone, постоела јасна хиерархиjа. Nokia ги правела телефоните за масите. BlackBerry ги правела за бизнис луѓе. Моторолa бил „стилскиот” телефон. Ниту еден од нив не преживеал во оригиналната форма.
Пред iPhone, мобилните телефони биле примарно алатки за гласовна комуникациjа, едноставни текстуални пораки и во наjдобар случаj, основно прелистување на интернет. Потоа дошол App Store во 2008 и целото претпоставување за тоа што е „телефон” се сменило. Помалку очигледна жртва бил Kodak. Денес, над 92% од сите дневни фотографии се снимаат со паметни телефони, наспроти само 7,5% со „вистински” камери. Кодак поднел стечај во 2012.
Пресврт за медиумите: раѓање на визуелната демократиjа
Ова е делот за кojшто се зборува помалку , но е можеби наjзначаен. iPhone jа демократизирал фотографиjата и продукциjата на видео содржина, правejки им полесно на луѓето да ги документираат своите животи и да ги споделат моментално на платформи как Instagram, YouTube и TikTok. Пред iPhone, „ти снимаш филм” значело: имаш скапа опрема, екипа, продукциски буџет. По iPhone, значи имаш телефон.
„Не е само тоа дека си лице коjа консумира таа содржина, туку факт е дека ова е уредот коjшто многу content creators го користат за своjата работа”, вели Jесика Гилани, вонреден професор по комуникации на Универзитетот во Питсбург. „Младите луѓе своето купување, стримување на филмови, телевизиjа на телефон, краток видео формат, голем дел е преку телефонот.”
„Немало да биде можно социjалните медиуми да влиjаат врз општеството на начинот на коj го прават без паметни телефони, коj им овозможуваат на луѓето да имаат моќни камери во своjот џеб во секоj момент за да го документираат животот.”
Shot on iPhone: кога телефонот jа победи камерата
Промената во филмската индустриjа не дошла преку ноќ. Дошла преку Sundance, преку независните режисери, преку документарци.
„Searching for Sugar Man” (2013), документарецот коj ja освои наградата Оскар, го користел iPhone-от во своjата продукциjа. Во 2015, Шон Бejкер го снимил „Tangerine” прв независен игран филм снимен со iPhone. Примен беше на Sundance и критичарите го потфалиле. Потоа почнале да ja пишуваат рецензиjата.
Apple сфатила какво оружjе има. Кампањата „Shot on iPhone” започнала во 2015 и станала едно од наjуспешните маркетиншки движења во историjата на технологиjата каде корисниците ги доставувале своите наjдобри фотографии и видеа, коишто потоа биле прикажани во огласи и јавни инсталации ширум светот. Маркетинг преку производ, не за производ. Денешните модели на iPhone имаат ProRAW и ProRes формати, Cinematic Mode и подобрена перформанса во ниска светлина. Cinematic Mode функциjа за автоматска промена на фокусот во реално време бил технолошки недостижна за камери под 50.000 долари пред само десет години.
Вертикалниот свет: форматот коjшто го смени раскажувањето
Со болдинот на социjалните медиjуми платформи како TikTok, YouTube Shorts, Instagram Stories и Snapchat, вертикалниот формат на видео станал стандарден формат во модерното раскажување. Традиционалниот филм е хоризонтален jа следи природата на видот на човечкото окото. Вертикалниот формат jа следи природата на тоа да го држиш телефонот.
Тоа е промена во естетиката на раскажувањето. Режисерите мора да размислуваат поинаку. Каде jа поставуваш акциjата? Каде го поставуваш лицето? Темпото на монтажата е поинакво кога гледачот е помош рака од лизгање.
Во 2023, 72% од сите видеа создадени онлаjн биле user-generated content. Тоа е содржина создадена од луѓе не студија, не телевизиски продуцент, не реклами агенции. Луѓе со телефони кои раскажуваат приказни.
2 милиjарди уреди, едно прашање
Во 2026, iPhone е 19 генерации подалеку од оригиналниот уред. iPhone 17 Air е наjтенкиот iPhone досега, со цена од 999 долари и iOS 26 со Liquid Glass дизajн. Ниту уредот, ниту системот не изгледаат исто. Но принципот останал еден уред за сè.
„Чистиот волумен на тоа што можеш да го правиш со оваа алатка е навистина зачудувачки: многу од нас не запираат да размислат колку е моќна”, вели Гилани.
Стив Џобс умрел во 2011. Ракопис коjшто jа наjавил промената демото на iPhone-от во Macworld 2007 — постои снимен на YouTube.
