Климатскиот самит заврши, фосилните горива останаа: Кој ќе го плати цехот во Македонија?

По две недели преговори во Анталија, климатскиот договор е послаб од првично најавеното. За Македонија, каде што загадениот воздух секоја зима одзема животи, решенијата нема да дојдат од Анталија, туку од тоа како се грееме и од кои извори произведуваме електрична енергија.

Климатската конференција COP31 во Анталија требаше да заврши денес, по две недели преговори меѓу речиси 200 земји. Последните денови покажаа колку се длабоки поделбите. Првиот нацрт-договор, објавен на почетокот на неделата, повикуваше на забрзано напуштање на јагленот, нафтата и гасот. Но во ревидираната верзија, објавена еден ден пред завршувањето на самитот, сите директни повикувања за напуштање на фосилните горива беа избришани. Од текстот исчезна и целта за издвојување 120 милијарди долари помош за земјите во развој за да се приспособат на климатските промени. Претседателството тврди дека тоа не е чекор назад, туку најамбициозниот исход што можел да се постигне со консензус.

Самитот се одржа во година за која научниците велат дека речиси сигурно ќе биде најтоплата или втората најтопла во историјата на мерењата. Светската метеоролошка организација предупредува дека феноменот Ел Нињо до декември може да достигне исклучително силен интензитет, со последици како топлотни бранови, суши и шумски пожари, кои дополнително го влошуваат квалитетот на воздухот. Климатската криза и загадениот воздух не се две одделни теми. Имаат заеднички причинители: согорувањето на фосилните горива и биомасата.

Македонија ја чувствува таа поврзаност секоја зима. Според проценките на Европската агенција за животна средина, просечната изложеност на населението на ситни честички кај нас изнесува 34,6 микрограми на кубен метар, што е далеку над светскиот просек. Според УНИЦЕФ, 11,6 отсто од смртните случаи кај бебињата до една година се поврзани со загадениот воздух – речиси секое деветто бебе.

Најголем извор на емисиите на ПМ10 е домашното греење, со удел од 46 отсто. Потоа следуваат индустријата со 22 отсто и производството на енергија со 11 отсто. Од „Еко-свест“ со години предупредуваат дека значителен дел од загадувањето доаѓа од согорувањето огревно дрво и несоодветни материјали во домаќинствата, како и дека загадувањето ја достигнува кулминацијата со почетокот на грејната сезона. Ова не е само прашање на индивидуална одговорност, туку и на сиромаштија: семејствата што горат стар мебел или пластика често го прават тоа затоа што немаат пристап до достапно и чисто греење.

Затоа вистинскиот одговор на COP31 за Македонија не е само во текстот на конечниот договор, туку и во домашната енергетска политика. Тоа значи субвенции за топлински пумпи и изолација за домаќинствата со ниски приходи, проширување на мрежата за централно греење, развој на јавниот превоз како алтернатива на користењето автомобили и побрза транзиција од јаглен кон почисти извори на енергија.


Таму каде што ваквите мерки се спроведени, резултатите се видливи. Со воведувањето нови системи за греење во 32 училишта и јавни објекти, емисиите на ситни честички се намалени и до 99 отсто, а трошоците за греење за 30 отсто. Големите сили во Анталија можат да ги одложуваат одлуките, но зимата во Тетово, Струмица и Скопје не чека.

е-Трн да боцка во твојот инбокс