Олимп де Гуж: жената што побара права за жените и ја плати цената на гилотината

На 3 ноември 1793 година во Париз беше гилотинирана Олимп де Гуж, писателката која две години претходно ја објави „Декларацијата за правата на жената и граѓанката“. Револуцијата што зборуваше за слобода, еднаквост и братство не беше подготвена да ги вклучи и жените.

Олимп де Гуж е родена како Мари Гуз во 1748 година во Монтобан, на југот на Франција, во скромно семејство на месар. Се омажила на седумнаесет години, рано останала вдовица и одбила повторно да стапи во брак, кој го сметала за затвор за жените. Се преселила во Париз, го зела името под кое ќе остане запаметена и почнала да пишува, иако поради потеклото и полот никогаш не била прифатена како рамноправна во литературните кругови.

Нејзините драми уште пред Револуцијата покажале дека не се плаши од неудобни теми. Пиесата против ропството на црните луѓе, која на сцената на „Комеди Франсез“ била изведена во 1789 година, предизвикала гнев кај моќните колонијални трговци, кои заработувале од робовладетелството. Де Гуж пишувала и памфлети за социјална помош за сиромашните, за правата на вонбрачните деца, за разводот и за заштитата на мајките – теми што во нејзино време звучеле речиси фантастично.

Кога во 1789 година беше донесена Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот, де Гуж забележа нешто што многу нејзини современици не сакаа да го видат. Документот зборуваше за човекот, но мислеше само на мажот. Во 1791 година таа одговори со сопствена декларација, која член по член ја следеше оригиналната, но насекаде ја вклучуваше и жената. Бараше право на глас, право на имот, еднаков пристап до јавни функции и право жената да го именува таткото на своето дете.

Најпознатиот член од нејзината декларација гласи дека, ако жената има право да се качи на губилиштето, мора да има право да се качи и на говорницата. Тоа беше остар аргумент: Револуцијата веќе ги казнуваше жените како полноправни граѓанки, но не им дозволуваше да учествуваат во политиката како такви. Две години подоцна, нејзините зборови станаа трагично пророштво.

Де Гуж застана на страната на умерените жирондинци и јавно ги нападна Робеспјер и теророт на јакобинците. Во јули 1793 година беше уапсена поради плакат во кој предлагаше народот сам да одлучи за обликот на власта преку референдум. По кратко судење, на 3 ноември беше гилотинирана, а дел од револуционерите нејзината смрт ја користеа како предупредување за жените што се мешаат во работи што, според нив, не им припаѓаат.


Требаше да поминат повеќе од сто и педесет години за Франција да им го даде правото на глас на жените, што се случи дури во 1944 година. Во Македонија жените за првпат гласаа по Втората светска војна, на изборите во 1945 година, по долгогодишната борба на Антифашистичкиот фронт на жените. Олимп де Гуж никогаш не влезе во Пантеонот, но во Националното собрание на Франција од 2016 година стои нејзина биста, а нејзината декларација денес се смета за еден од темелните текстови на феминизмот.

е-Трн да боцка во твојот инбокс