По смртните случаи на крузерот МВ Хондиус, хантавирусот повторно се најде во фокусот на јавноста. И додека светот се прашува дали се работи за нова пандемија, науката одамна Потврди дека климатските промени и уништувањето на живеалиштата ги создаваат идеалните услови за ширење на вирусот.
Директорката за подготвеност за епидемии и пандемии при Светската здравствена организација (СЗО), Марија ван Керхове, по првата жртва на вирусот, даде недвосмислена изјава за јавноста. Според нејзините зборови, станува збор за сосема различен вирус кој се пренесува на сосема различен начин од САРС-КоВ-2 и затоа не треба да се ствара паника. Според последниот извештај пак на СЗО, до 13 мај биле пријавени вкупно 11 случаи, од кои три со смртен исход. СЗО потврди дека засега нема знаци за поголем избив.
Хантавирусот е семејство вируси, не единечна болест
Хантавирусите, именувани по река во Јужна Кореја, опфаќаат повеќе од 20 различни вируси, речиси сите поврзани со инфекција преку глодари. Иако повеќето не се пренесуваат од човек на човек, постои исклучок: сојот Андес, токму оној кој предизвика избивот на бродот, може да се пренесе преку близок контакт. Во 2018 година, во Аргентина, еден заразен човек го пренел вирусот на 34 луѓе на забава, со 11 смртни случаи.
Климатските промени директно влијаат на ширењето на вирусот
Повеќе од половина од сите заразни болести кај луѓето се климатски осетливи, покажала студија од 2022 година објавена во научното списание Nature, меѓу нив и хантавирусите. Според професорот Крис Мари од Лондонската школа за хигиена и тропска медицина, климатските промени можат директно да влијаат на бројноста на резервоарните видови, пред сè глодарите. Промените во врнежите, на пример, влијаат на репродукцијата на глодарите, а тоа пак создава поголема изложеност на луѓето на вирусот.
Аргентина е илустративен пример: по сушата во 2023 и 2024 година, потоа следеле обилни врнежи, повеќе вегетација и повеќе храна за глодарите. Од јули минатата година, земјата пријавила 101 случај и 32 смртни исходи, наспроти 64 случаи и 14 смртни исходи во претходниот период.
Уништувањето на живеалиштата го ослободува патогенот
Кога шумите се сечат и екосистемите се нарушуваат, глодарите се принудени да се селат поблиску до луѓето. Хантавирусот, кој се задржува во урината и измет на глодарите, може да се аероsolизира при нарушување на средината и така да стигне до луѓето преку дишење.
Според професорот Јерг Шелинг, поранешен директор на Институтот за општа медицина при Универзитетска болница ЛМУ во Минхен, фрагментираните екосистеми ги фаворизираат прилагодливите резервоарни видови, истовремено намалувајќи ги природните еколошки рамнотежи кои инаку го регулираат ширењето на патогените.
Европа го познава вирусот уште од 1934 година
Првиот документиран избив на хантавирус во Европа се случил во Шведска во 1934 година. Денес, Пуумала е најчестиот европски сој, кој се шири преку вдишување прашина контаминирана со урина, измет или плунка на заразени банкарски волунки. Предизвикува блага форма на хеморагична треска со бубрежен синдром и ретко е смртоносна.
Сепак, студија од 2009 година покажала дека покачените температури во Западна и Централна Европа се поврзани со почести избиви на Пуумала, поради повисоко производство на семиња и поголема густината на волунки.
Делови од Европа стануваат сè попогодни за вирусот
Шелинг предупредува дека климатските проекции укажуваат дека делови од Северна и Западна Европа може да станат „сè поподобни” за видовите глодари кои служат како резервоари на хантавирус. Регионите со историски поладни клими, вклучувајќи делови од Скандинавија, балтичкиот регион и повисоките предели на Централна Европа, може да доживеат подолги сезони на пренос.
Студија од 2021 година, објавена во Science Direct, покажала дека обновувањето на тропски шуми може да ги намали популациите на два главни резервоарни вида глодари, намалувајќи го ризикот од пренос за речиси 2,8 милиони луѓе во ранливи региони.
Според Паула Прист од IUCN, обновувањето треба да биде признаено како интервенција во јавното здравство, не само алатка за климата и биодиверзитетот.
