Администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп наводно се залага поранешниот унгарски премиер Виктор Орбан да стане нов генерален секретар на Обединетите нации. Според извештај на „Џерусалем пост“, кој се повикува на извори од три држави, американски претставници му го предложиле тоа на Орбан и го поттикнале да влезе во трката.

Орбан наводно покажал интерес за идејата, но сè уште не донел конечна одлука дали ќе се кандидира.

Според истиот извештај, во Вашингтон веруваат дека неговата кандидатура би можела да добие поддршка и од Русија и од Кина, што потенцијално би го направило кандидат прифатлив за трите големи сили. Извори од САД и уште една земја наведуваат дека кога Вашингтон, Москва и Пекинг ќе постигнат согласност за некое прашање во Советот за безбедност на ОН, обично можат да обезбедат тоа да помине.

Претставник на американскиот Стејт департмент признал дека идејата првично изгледала нереално, но смета дека Орбан би можел да добие значителна поддршка во Советот за безбедност. Според неговата проценка, осум од 15-те членки би ја поддржале неговата кандидатура без поголеми тешкотии, а можно е да добие и до десет гласа.

Сепак, извештајот не наведува официјално ветување за поддршка од ниту една држава.

Орбан се споменувал во разговорите за наследникот на Гутереш

Клучно прашање е како би реагирале Велика Британија и Франција, постојани членки на Советот за безбедност со право на вето. Според извештајот, постои можност Лондон и Париз да не ја блокираат кандидатурата доколку таа добие поддршка од мнозинството членки и од другите три постојани членки – САД, Русија и Кина.

Ниту британската ниту француската влада досега не зазеле официјален став за вакво сценарио.

Според изворите цитирани во извештајот, името на Орбан повеќепати се појавувало во разговорите на американските претставници за тоа кој би бил посакуваниот кандидат за следен генерален секретар на ОН. Наводно, американски претставници зборувале дека бараат „некој како Орбан“, а со таа идеја се согласиле и нивните кинески и руски колеги.

Потоа Вашингтон почнал да разгледува дали директно да му пристапи на унгарскиот политичар.

Американските претставници наводно го контактирале Орбан за да проверат дали е заинтересиран за функцијата. Според извештајот, тој бил отворен за предлогот, но имал резерви поради сопствениот политички идентитет како националист.

Наводно, Орбан се двоуми да ја објави кандидатурата додека не биде сигурен дека има реални шанси за победа. Тој не сакал да ги коментира овие наводи.

Зошто Трамп би го поддржал Орбан?

Претставник на американскиот Стејт департмент го опишал Орбан како „идеален кандидат за конзервативците од движењето МАГА“. Како аргументи ги навел неговото противење на масовната имиграција и либералните невладини организации, како и неговите судири со влијателни центри на моќ во унгарското судство и медиумите.

За време на долгогодишното владеење, Орбан често влегуваше во конфликти со Европската Унија, додека истовремено ги зајакнуваше односите со Кина.

Трамп го поддржа Орбан за време на унгарските избори во април, а во кампањата учествуваше и американскиот потпретседател Џеј-Ди Венс.

Според друг извор запознаен со иницијативата, се очекува Трамп и Венс да го поддржат Орбан во трката за генерален секретар на ОН доколку тој одлучи да се кандидира. Изворот додава дека евентуалното официјално соопштение би можело да почека до завршувањето на американските избори на средината на претседателскиот мандат.

Друг претставник, од неименувана држава, оценил дека досегашниот круг потенцијални кандидати главно го сочинуваат луѓе од меѓународната бирократија и дипломатијата. Орбан, според оваа проценка, би донел поинаков пристап – на политички лидер навикнат директно да ја спроведува својата моќ.

Загриженост поради блискоста со Москва и Пекинг

Американски претставник оценил дека Орбан има идеолошки ставови блиски до оние што ги бара администрацијата на Трамп, знае како да се справува со политичката опозиција и не би бил заплашен од естаблишментот на ОН.

Но, во извештајот се наведува и загриженост дека неговото назначување би можело да ја претвори функцијата генерален секретар на ОН во позиција од која би се штителе интересите на рускиот претседател Владимир Путин и на други авторитарни лидери.

Неговите односи со Москва и Пекинг, како и контроверзиите околу неговите политики во Унгарија, веројатно би биле под засилен надзор доколку официјално влезе во трката.

Меѓу потенцијалните кандидати е и дипломатката од Обединетите Арапски Емирати, Лана Нусејбех, чија кандидатура, според извештајот, добива на сила. Таа треба да одговара на прашања пред следното неформално гласање во Советот за безбедност, планирано за 28 октомври, со кое ќе се проценува поддршката за кандидатите.

Сè уште не е познато дали името на Орбан ќе се најде на гласањето, а можно е во трката да се вклучат и други кандидати.

Кој ќе го наследи Антонио Гутереш?

Мандатот на актуелниот генерален секретар на ОН, Антонио Гутереш, завршува на 31 декември 2026 година.

Засега, наводите за можната кандидатура на Орбан се засноваат на разговори и проценки на изворите цитирани во извештајот. Нема официјално соопштение дека тој ќе се кандидира, ниту јавна потврда дека САД, Русија и Кина се согласиле да го поддржат.

Затоа, сценариото Орбан да застане на чело на Обединетите нации останува шпекулација, а не потврдена одлука.