Во јануари едно четиричлено семејство во Македонија морало да има најмалку 66.413 денари за да го истурка месецот. Во мај, истата таа минимална синдикална кошничка стигна до 68.743 денари. Разликата е 2.330 денари за пет месеци, или околу 3,5 отсто повеќе од почетокот на годината.

Тоа не е статистика што стои само на хартија. Тоа е сметка што секој месец се појавува на каса, во сметка за струја, во кирија, во превоз, во лекови, во детски потреби и во она „ќе купиме следниот месец“. Проблемот не е само што кошничката расте. Проблемот е што расте побрзо од чувството дека платата може да ја стигне.

Ако продолжи ова темпо, декември може да биде уште поскап

Од јануари до мај, кошничката пораснала за 2.330 денари. Ако ова темпо се подели на месечен раст, излегува дека основниот живот поскапувал во просек за околу 580 денари месечно. Иако бројката не е официјална институционална прогноза, сепак ја покажува простата пресметка според досегашниот тренд на раст.

Ако таквиот ритам продолжи и во следните седум месеци, од јуни до декември, минималната синдикална кошничка до крајот на годината би можела да се доближи до околу 72.800 денари. Тоа би значело дека од јануари до декември основниот месечен трошок за едно семејство би можел да порасне за над 6.000 денари.

Со други зборови, ако јануари почна со кошничка од 66.413 денари, крајот на годината може да ја затвори со сума што опасно се приближува до 73.000 денари. А ако семејството живее под кирија, бројката веќе е далеку повисока. За мај, ССМ објави дека со изнајмен стан од 60 квадратни метри кошничката изнесува 84.117 денари.

Во таква сметка, штедењето не значи тргање пари на страна, туку откажување од нешта кои претставуваат основни потреби за живот.

Најмногу поскапува она без кое не се може

Најголемиот удар и понатаму е храната. Во мај, според објавените податоци, трошоците за храна и пијалаци изнесуваат 25.475 денари, што е околу 37 отсто од целата минимална кошничка.

Ова е најсуровиот дел од пресметката. Храната не е луксуз, не е викенд, не е одмор, не е кафе во град. Тоа е основа. Ако токму основата го влече растот, тогаш поскапувањето не ги погодува само оние што „трошат многу“, туку сите. Најмногу оние што немаат од каде да скратат.

Во јануари, трошоците за храна и пијалаци биле 24.211 денари, што значи дека до мај само оваа ставка пораснала за околу 1.264 денари.

Тоа е речиси половина од целото зголемување на кошничката од јануари до мај. Или преведено во домашен јазик: не поскапел само „животот“ како апстрактна бројка, туку поскапела полицата во маркет, фрижидерот дома и неделната набавка.

Летото носи нови трошоци, не пауза од скапотијата

Летото често изгледа како период во кој сметките за греење исчезнуваат, но на нивно место доаѓаат други трошоци. Клима, струја, превоз, гориво, сезонска храна, детски активности, патувања, поправки, свадби, прослави, подготовки за септември. За многу семејства, летото не е одмор од трошоци, туку само смена на нивниот распоред.

Ако цените продолжат да се движат нагоре, најмногу ќе се чувствуваат ставките што тешко се избегнуваат: храна, домување, комуналии, транспорт и основни услуги. Според пресметките и податоците на ССМ, во случај на кирија, само домувањето и комуналиите во мај достигнуваат 21.713 денари.

Токму тука е замката. Дури и кога една ставка краткорочно ќе се намали, како што мајската кошничка е за 54 денари пониска од априлската, вкупната слика останува поскапа од почетокот на годината. Во април кошничката изнесувала 68.797 денари, а во мај 68.743 денари.

Македонија живее со калкулатор во рака

Минималната кошничка не покажува комфор. Не покажува живот со резерва. Не покажува одмор, сигурност или простор за непланиран трошок. Таа покажува минимум. А кога минимумот расте за 2.330 денари за пет месеци, прашањето веќе не е дали животот поскапел, туку колку семејства успеваат да го стигнат.

Ако трендот продолжи, декември може да ја донесе кошничката до околу 72.800 денари, а за семејствата под кирија и многу повисоко. Тоа значи дека до крајот на годината сè повеќе домаќинства ќе ја водат истата математика: што мора да се плати веднаш, што може да почека и од што ќе се откажат прво.

Во ваква економска слика, проблемот веќе не е само колку чини минималната кошничка, туку кој и како реагира кога таа од месец во месец станува потешка. Државата најчесто интервенира со краткорочни мерки, замрзнување или ограничување на дел од цените, повремени најави за контроли и апели до трговците. Но, за семејствата што секој месец ја прават истата пресметка меѓу плата, кирија, сметки и храна, тоа не е доволно. Ако кошничката продолжи да расте, а платите и системските мерки доцнат зад неа, животниот стандард ќе продолжи да се топи побрзо од секоја владина прес-конференција.