Светот се движи кон пораст на глобалната температура од 2,7 степени Целзиусови до 2100 година, покажува најновиот извештај на истражувачката група Климатски акционен тракер (Climate Action Tracker – CAT). Анализата, објавена на 12 ноември 2026 година за време на Конференцијата на Обединетите нации за климата (COP31) во Турција, предупредува дека владите мора итно да се откажат од фосилните горива за да се спречи трајно надминување на безбедните климатски граници.

Климатските акции на светските влади тапкаат во место петта година по ред, додека изградбата на нова инфраструктура за фосилни горива го забрзува глобалното загревање.

Светот се движи кон пораст на глобалната температура од 2,7 степени Целзиусови до 2100 година, покажува најновиот извештај на истражувачката група Климатски акционен тракер (Climate Action Tracker – CAT). Анализата, објавена на 12 ноември 2026 година за време на Конференцијата на Обединетите нации за климата (COP31) во Турција, предупредува дека владите мора итно да се откажат од фосилните горива за да се спречи трајно надминување на безбедните климатски граници.

Проекцијата за затоплување од 2,7 степени до крајот на векот се темели на климатските политики што владите ги спроведуваат во моментов. Оваа бројка е повисока од минатогодишната проценка од 2,6 степени и се враќа на нивото забележано во периодот од 2021 до 2024 година.

Дури и кога државите би ги исполниле сите зацртани цели за намалување на емисиите за 2030 и 2035 година според Парискиот договор, глобалната температура повторно би пораснала за 2,6 степени. Само во најоптимистичкото сценарио, каде што секоја земја целосно ги остварува долгорочните планови за нето-нула емисии, затоплувањето до 2100 година би изнесувало 1,9 степени.

Парискиот договор од 2015 година го обврзува светот да го задржи порастот на температурата под 1,5 степени во споредба со прединдустрискиот период. Пресметките на CAT покажуваат дека планетата ќе го надмине овој праг веќе околу 2030 година.

Глобалниот енергетски сектор бележи сериозни контрасти во последните две години. Во 2025 година чистата електрична енергија ја задоволи целата дополнителна побарувачка за струја во светот. Кина и Индија инсталираат обновливи извори со рекордно темпо, продажбата на електрични возила достигнува нови врвови, а уништувањето на шумите во Амазонија бележи остар пад.

Паралелно со овие бројки, изградбата на нови капацитети за нафта, гас и јаглен продолжува низ светот. Согорувањето на фосилните горива за транспорт, греење и индустрија останува главен извор на стакленички гасови, а растечката потрошувачка на енергија ги потиснува придобивките од зелената транзиција.

Анализата на иницијативата Глобален јаглероден буџет (Global Carbon Budget), објавена претходно оваа недела, бележи минимален пад на емисиите на јаглерод од фосилни горива од 0,4 проценти во 2026 година. Ваквиот резултат се должи на проширувањето на соларните и ветерните електрани, но и на геополитичките нарушувања предизвикани од конфликтот во Иран и затворањето на Ормутскиот Теснец.

„Бидејќи затворањето на Ормутскиот Теснец ја разоткрива нашата ранливост на геополитички шокови, аргументите во корист на обновливите извори на енергија и електрификацијата никогаш не биле посилни“, изјави Никлас Хене од организацијата ЊуКлајмат институт (NewClimate Institute), партнер во CAT.

Водечката авторка на извештајот и аналитичарка на политики во организацијата Клајмат аналитикс (Climate Analytics), Сара Хек, предупредува дека владите не дејствуваат со потребната брзина. Според нејзината анализа, одредени држави го забавуваат темпото, додека САД, Канада и Нов Зеланд драстично се повлекуваат од своите климатски обврски.

За да се сведе надминувањето на границата од 1,5 степени на минимум и температурите да се вратат под тој праг до крајот на векот, потребни се остри резови. Емисиите мора да паѓаат за 4 проценти годишно до 2030 година, потоа за 7 проценти годишно до 2035 година и за 9 проценти годишно во периодот од 2035 до 2050 година. За споредба, во 2020 година, кога светот беше затворен поради пандемијата на ковид-19, глобалните емисии паднаа за 7 проценти.

Извршниот директор на Клајмат аналитикс, Бил Хер, истакнува дека изборот пред владите е директен.

„Или ќе продолжат да ја поддржуваат индустријата за фосилни горива, што би го осудило човештвото на несогледливи економски штети, пораст на смртноста предизвикана од горештини и болести поврзани со климата, или ќе се свртат кон решенијата што се веќе достапни и поевтини од кога било“, рече Хер.

Научниците предупредуваат дека преминувањето на границата од 1,5 степени носи поекстремни топлотни бранови, поплави, суши, пораст на нивото на морињата и неповратно уништување на природните екосистеми, вклучувајќи ги коралните гребени и дождовните шуми.