Грција веќе ја претвори електричната мобилност во конкретна јавна политика. Не како далечна европска цел, не како убава реченица во стратегија, туку како државна поддршка што директно ја намалува цената на електричниот автомобил за граѓаните. Преку програмата „I Move Electrically 3“, грчката држава нуди субвенции за електрични возила, домашни полначи и поширока зелена мобилност, додека Македонија и понатаму стои на страна, гледајќи како електричните автомобили остануваат достапни главно за оние што можат сами да ја платат високата почетна цена.
Според European Alternative Fuels Observatory, физичките лица во Грција може да добијат субвенција од 30 проценти од нето малопродажната цена на целосно електричен автомобил, до максимум 9.000 евра. За компаниите, поддршката изнесува 30 проценти, до 8.000 евра по возило за флоти од едно до 20 возила. Програмата предвидува и 500 евра за поставување домашен полнач, како и дополнителни бонуси за замена на старо возило, млади купувачи, големи семејства и лица со попреченост.
Тоа значи дека Грција не ја сведува зелената транзиција само на купување нов автомобил, туку ја гледа како цел систем. Електричното возило не е само прашање на мотор, батерија и цена, туку и на инфраструктура, даночни правила, навики на граѓаните и пристапност. Кога државата покрива дел од цената, кога го поддржува поставувањето полнач дома и кога ги намалува давачките, електричниот автомобил станува помалку недостижен и повеќе реална опција.
Дополнително, целосно електричните автомобили во Грција се ослободени од регистрациски данок и годишен данок за циркулација. Во урбаните средини, како Атина, тие имаат и олеснувања во однос на дел од ограничувањата за движење. Ова се мерки што на прв поглед изгледаат технички, но во пракса ја менуваат пресметката на секој купувач: не се гледа само цената во салон, туку и трошоците по купувањето.
Но субвенцијата е само првиот чекор. Електричната мобилност не може да се развива без мрежа на полначи, јасни правила, јавни станици за полнење и поддршка за домашна инфраструктура. Токму затоа грчкиот модел е поважен од самата бројка од 9.000 евра: државата не го субвенционира само автомобилот, туку го гради целиот систем околу него.
Во Македонија, пак, приказната е многу поскромна. Земјата со години се соочува со сериозно загадување на воздухот, особено во Скопје и другите урбани центри, но нема широка национална програма што би им помогнала на граѓаните да купат електричен автомобил. Во земја каде што секоја зима загадувањето повторно станува јавна криза, а сообраќајот е еден од видливите извори на урбано загадување, отсуството на сериозна програма за електрични возила покажува дека зелената транзиција кај нас сè уште повеќе се најавува отколку што се спроведува.
Ветувања за субвенции имаше и претходно, но тие не прераснаа во стабилен и предвидлив систем. За граѓаните, електричниот автомобил сè уште е повеќе приватна инвестиција отколку државно поддржана транзиција. Затоа попрецизно е да се каже дека Македонија нема широка и функционална програма за граѓани што купуваат електрични автомобили, иако постојат поединечни секторски најави.
Еден таков пример е најавениот проект за субвенционирање 200 електрични такси возила во Скопје, со субвенција од 15 проценти. Но тоа не е исто што и национална програма за граѓани. Таков проект може да помогне во јавниот или такси-превозот, но не го решава прашањето за обичниот купувач кој сака да замени старо возило со електрично.
Токму тука се гледа разликата меѓу политика и симболика. Грција ја турка електричната мобилност со директни финансиски алатки, даночни олеснувања и инфраструктурна поддршка. Македонија сè уште зборува за зелена транзиција, но без доволно мерки што ќе ја направат достапна за граѓаните.
Ако целта е почист воздух, помалку бучава, помали трошоци за градски превоз и постепено намалување на зависноста од фосилни горива, тогаш електричните возила не можат да останат само тема за саеми, тест-возења и ентузијасти. Потребна е јасна програма, транспарентни субвенции и реална инфраструктура. Во спротивно, Македонија ќе продолжи да зборува за зелена иднина, додека соседите веќе ја возат.
