Долгорочното изложување на загаден воздух го зголемува ризикот од Паркинсонова болест, покажува нова мета-анализа на научници од Универзитетот во Кембриџ, објавена во научното списание Environment International. Истражувачите анализираа 42 претходни студии од Северна Америка, Европа и Азија, а наодите за Паркинсонова болест се засновуваат на 26 од нив.
Најситните честички загадувачи можат од белите дробови да поминат во крвотокот и да стигнат до мозокот, каде предизвикуваат воспаленија и оксидативен стрес. Списокот невролошки проблеми поврзани со загадувањето веќе ги вклучува деменцијата и мозочниот удар.
Анализата на Кембриџ е досега најопсежниот преглед на врската помеѓу долгорочното изложување на надворешно загадување и повеќе главни невродегенеративни болести. За секои 5 микрограми по кубен метар зголемување на долгорочната изложеност на PM2,5 честички, ризикот од Паркинсонова болест се зголемува за околу 10 отсто. Изложеноста на покрупните PM10 честички, во кои спаѓаат полен, земјоделска прашина, чад, пепел и дим од дизел мотори, е поврзана со 18 отсто поголем ризик за секои 15 микрограми зголемување. За споредба, просечната концентрација на PM2,5 покрај сообраќајниците во централен Лондон во 2023 година изнесувала 10 микрограми по кубен метар.
Овој број е особено значаен во македонски контекст. Според податоците на IQAir, просечната концентрација на PM2,5 во Скопје во 2024 година изнесувала 21,6 микрограми по кубен метар, речиси двојно повеќе од лондонската референтна вредност што ја користат истражувачите на Кембриџ, и 4,3 пати над годишната препорака на Светската здравствена организација. Студијата не дава пресметка за конкретен ризик при вакви нивоа на изложеност, таа анализира релативно зголемување по чекори од 5, односно 15 микрограми, но самата разлика во апсолутните вредности покажува колку е поизложено населението во Скопје во споредба со градот земен како ориентир во истражувањето.
Податоците не значат дека секој што дише загаден воздух ќе заболи од Паркинсонова болест, ризикот статистички се зголемува, но индивидуалниот ризик останува релативно низок бидејќи на развојот на болеста влијаат и други фактори, како генетиката, возраста и исхраната. Сепак, бидејќи милиони луѓе секојдневно се изложени на загадување, дури и скромно зголемување на ризикот на ниво на популација може да доведе до значителен број нови случаи. Возраста и генетиката не можат да се контролираат, но загадувањето на воздухот во голема мера може.
Од друга страна, научниците не пронашле уверливи докази дека долгорочната изложеност на PM2,5 или азотен диоксид го зголемува ризикот од мултипла склероза. Не е пронајдена ни јасна врска помеѓу PM2,5 честичките и болестите на моторните неврони, каква што е амиотрофичната латерална склероза.
Истражувачите напоменуваат дека немало доволно студии за анализа, само по три за мултипла склероза и за болести на моторните неврони, па е тешко да се извлечат конечни заклучоци.
Еден од најголемите предизвици во ваквите истражувања е бавниот развој на невродегенеративните болести, кој честопати трае со децении. Луѓето се селат, нивоата на загадување се менуваат, и тешко е прецизно да се процени нечија целоживотна изложеност. И покрај тоа, научниците сметаат дека загадувањето на воздухот заслужува посебно внимание бидејќи е еден од ретките фактори на ризик за овие болести на кој може да се влијае.
