Војната во Иран веќе создава притисок врз глобалните цени на енергијата, но последиците може да се почувствуваат и таму каде што многумина најмалку очекуваат: во цената на храната.
Според анализата на Scientific American, објавена во соработка со Nature, тоа е важно затоа што природниот гас е клучен во производството на азотно вештачко ѓубриво, особено уреа, која масовно се користи во земјоделството. Од февруари до средината на мај, цената на уреата во САД скокнала од околу 460 на речиси 600 долари за тон.
„Сета оваа неизвесност се случува од глобално ниво до нивата на земјоделецот“, предупредува професорот Асим Бисвас од Универзитетот во Гуелф. Според него, јавноста на крај ќе ја почувствува кризата преку сметките во маркетите и преку храната на трпезата.
Помалку ѓубриво значи помалку храна
Вештачкото ѓубриво не е спореден трошок во земјоделството, туку еден од условите за висок принос. Без синтетичко азотно ѓубриво, истражувачите проценуваат дека земјоделците би можеле да нахранат само околу половина од осум милијарди луѓе на планетата.
Кога ѓубривото поскапува, земјоделците се соочуваат со тешка одлука: да вложат повеќе пари, да стават помалку ѓубриво или да сменат култури. Но секоја од овие одлуки има последица. Помалку ѓубриво може да значи помал род, а помал род значи помалку храна и повисоки цени.
Во март, Светската програма за храна на Обединетите нации процени дека растот на цените на енергијата и ѓубривото како последица на војната во Иран може да турне уште 45 милиони луѓе во акутна несигурност во исхраната.
Кризата прво ги погодува земјоделците
Пролетта е сезона на садење на северната хемисфера, па скокот на цените доаѓа во особено лош момент. Според анкета на Purdue Center for Commercial Agriculture од април 2026 година, повеќе од 65 проценти од земјоделците во САД очекуваат конфликтот во Иран негативно да се одрази врз нивниот приход.
Најранливи се земјоделците во посиромашните земји, каде државите немаат простор да ги субвенционираат трошоците за ѓубриво. За разлика од нив, побогатите земји можат делумно да го ублажат ударот преку државна поддршка.
Некои производители може да се пренасочат кон култури што бараат помалку азот, како сојата. Но ако премногу земјоделци го направат истото, цената на сојата може да падне. Ако, пак, се намали производството на пченка, нејзината цена може да порасне. На крај, сметката повторно ја плаќа потрошувачот.
Ѓубривото станува прашање на безбедност
Експертите предупредуваат дека вештачкото ѓубриво не треба да се третира само како обична стока, туку како клучен дел од системот за храна. Се предлагаат стратешки резерви на ѓубриво, поефикасна примена и производство со понизок јаглероден отпечаток.
Пораката е едноставна: кога енергијата поскапува, не поскапува само горивото. Поскапува и производството на храна. А кога земјоделството ќе влезе во криза, војната од далечен фронт многу брзо може да стигне до секоја трпеза.
