Научниците, користејќи вештачка интелигенција, откриле 73 досега непознати вулкански калдери скриени на дното на океанот. Ова откритие повеќе од тројно го зголемува бројот на познати подморски калдери и може да биде клучно за проценка на идните вулкански опасности.
Истражувањето го предводел тимот на вулканологот Андреа Веролино од Универзитетот Paris-Saclay во Франција.
Опасности од морското дно
Поголемиот дел од вулканската активност на Земјата се случува под морето, каде што тектонските плочи постојано се движат, се судираат и се подвлекуваат една под друга. Иако најголем дел од овие ерупции се релативно благи, повремено се случуваат и многу посилни вулкански настани.
На местата на такви ерупции можат да се создадат калдери – големи вдлабнатини слични на кратери, кои се формираат кога земјиштето се урива во испразнета магматска комора на вулканот. Некои од нив одамна не се активни, но други можат да укажуваат на вулкански системи што повторно би можеле да еруптираат.
Подморските калдери можат да предизвикаат силни ерупции, цунами, ударни бранови и огромни количества пареа. Ерупцијата на Hunga Tonga-Hunga Haʻapai во 2022 година, експлозивна ерупција на подморска калдера во островската држава Тонга, беше сериозно предупредување. Таа создаде атмосферски бранови на притисок што стигнаа до вселената, предизвика цунами и направи штета илјадници километри подалеку.
Потрага со помош на вештачка интелигенција
Со оглед на тоа што пред оваа студија биле документирани помалку од 30 подморски калдери, научниците имале голем недостиг на податоци.
За да ја пополнат таа празнина, Веролино и неговите колеги приспособиле алгоритам што првично бил развиен за откривање ударни кратери на Марс. Потоа го примениле на батиметриски карти, кои ја прикажуваат топографијата на морското дно.
Алгоритмот најпрво означил 87.435 можни формации. По примена на повеќе филтри и рачен преглед на преостанатите кандидати, истражувачите ја стесниле листата на 78 веројатни калдери. Меѓу нив имало и пет веќе познати, што ја потврдило успешноста на методот.
На тој начин тимот открил 73 нови потенцијални калдери.
Каде се наоѓаат новооткриените калдери?
Откритијата даваат и нов увид во тоа каде најчесто се формираат подморските калдери.
Осум од новите структури се наоѓаат на средноокеански гребени, односно на граници на тектонски плочи. Девет се идентификувани во вулкански лакови, додека дури 61 се пронајдени во внатрешноста на тектонските плочи, на пример во синџири од подморски планини, а не директно на нивните граници.
Истражувачите посебно издвоиле седум новооткриени калдери како важни цели за идни истражувања. Нивната локација, длабочината на водата и обликот укажуваат дека би можеле да бидат клучни за подобро разбирање на опасностите од подморските вулкани.
Основа за идни проценки на ризик
Во трудот не се проценува дали новооткриените калдери во моментов се активни. Сепак, поновите студии покажуваат дека дури и вулкани за кои се сметало дека се изгаснати можат тивко да се полнат со магма и повторно да станат активни.
Затоа е важно да се знае каде се наоѓаат ваквите локации, за оние што претставуваат најголем ризик да можат подетално да се истражат.
„Нашиот сет на податоци пополнува голема празнина во досегашните набљудувања и обезбедува повторлива и надградлива рамка за карактеризација на подморските вулкани, нагласувајќи ја потребата тие да бидат вклучени во идните глобални проценки на вулканските опасности“, наведуваат истражувачите.
„Нашата цел не е да создадеме целосен глобален список, туку да воспоставиме транспарентна и повторлива рамка што обезбедува сигурна основа на податоци, која може да се проширува кога ќе станат достапни батиметриски карти со повисока резолуција и идни студии“, се заклучува во трудот објавен во списанието Communications Earth & Environment.
