Развојот на вештачката интелигенција носи нови можности, но и сериозни ризици за безбедноста на децата на интернет и за работењето на компаниите. Ова беше во фокусот на конференцијата „Сајбергард 2026“, организирана од „А1 Хрватска“ и Центарот за побезбеден интернет, на која учествуваа домашни и меѓународни експерти за онлајн-безбедност, кибербезбедност, образование, технологија и регулатива.
Еден од најалармантните податоци го презентираше британската непрофитна организација „Интернет воч фаундејшн“ (IWF), која открива и отстранува материјали поврзани со сексуална злоупотреба на деца на интернет. Во првите шест месеци од годинава организацијата пронашла 6.310 вакви слики создадени со вештачка интелигенција – 40 отсто повеќе отколку во текот на целата претходна година. На дури 98 отсто од нив биле прикажани девојчиња.
Кога фотографијата и гласот веќе не се доказ за вистината
„Технологијата нема морален компас“, предупреди Дејан Турк, претседател на управата на „А1 Хрватска“ и „А1 Словенија“. Тој посочи дека истите алатки што можат да се користат за создавање корисни решенија можат да бидат злоупотребени за измами и манипулации.
„Нашите деца растат во свет во кој фотографијата повеќе не е доказ за вистината, а гласот што го слушаме преку телефон не мора да ѝ припаѓа на личноста што ја сакаме“, истакна Турк, нагласувајќи дека децата треба да се учат критички да размислуваат за она што го гледаат и го слушаат.
Тој додаде дека дигиталната безбедност е составен дел од одговорноста на телекомуникациските компании, но и дека е неопходна соработка со родителите, наставниците и институциите. „А1 Хрватска“, како што посочи, преку соработката со Центарот за побезбеден интернет им помага на децата, родителите и наставниците полесно да се снајдат во дигиталниот свет, додека на компаниите им нуди решенија за заштита на податоците и работењето.
За тоа како вештачката интелигенција ги менува ризиците со кои се соочуваат децата зборуваше и Федерико Бекети, заменик-раководител на Одделот за криминал против деца во Интерпол. Ратко Мутавџиќ, глобален виш директор за советодавни услуги за јавниот сектор во „Мајкрософт“, се осврна на начините на кои организациите можат да се приспособат на брзите технолошки промени и да ја зајакнат својата кибербезбедност.
Децата мора да знаат дека можат да побараат помош
На конференцијата беше истакната и важноста на отворената комуникација меѓу децата и возрасните. Наир Александер, раководителка на телефонската линија за пријавување во британската организација IWF, зборуваше за промените во формите на сексуална злоупотреба на деца на интернет и за начините на кои можат да се пријавуваат ваквите материјали.
Томислав Рамљак, раководител на Центарот за побезбеден интернет, предупреди дека заштитата не може да се сведе само на технологијата, алгоритмите и законите. Според него, односот на доверба меѓу децата и возрасните е подеднакво важен, бидејќи влијае врз тоа дали детето ќе се осмели да сподели дека доживеало нешто вознемирувачко на интернет.
„Децата мора да знаат дека можат да ни се обратат без страв од осуда или казна, дури и кога направиле грешка“, нагласи Рамљак. Тој порача дека, покрај заштитните мерки и дигиталната писменост, неопходно е возрасните да ги слушаат децата и да разговараат со нив за нивните искуства на интернет.
Дигиталната писменост како дел од образованието
На панел-дискусијата „#ПодоброОнлајн: Безбедни зад екраните“, учесниците ја истакнаа потребата од систематско развивање на дигиталните вештини кај младите. Дискусијата ја водеше Ива Анчиќ, раководителка за бренд, маркетиншки комуникации, стратешки проекти и раст во „А1 Хрватска“.
Дуња Марушиќ Брезетиќ, директорка на Првата гимназија во Загреб, го претстави искуството на училиштето, кое е прво во Хрватска што вовело изборен предмет „Дигитална писменост“. Предметот е развиен во соработка со „А1 Хрватска“ и Центарот за побезбеден интернет.
Пораките од конференцијата се дека заштитата во дигиталниот свет бара повеќе од технички решенија: потребни се образование, критичко размислување, одговорност на компаниите и средина во која децата можат без страв да зборуваат за опасностите со кои се соочуваат онлајн.
