Кога сондата „Војаџер 1“ на НАСА полета од Вселенскиот центар „Кенеди“ во Флорида на 5 септември 1977 година, мисијата беше планирана да трае само пет години. Сондата и во 2026 година сè уште е во вселената и испраќа податоци на Земјата, а наскоро ќе достигне нова неверојатна пресвртница.

На 18 ноември 2026 година „Војаџер 1“ ќе влезе во историјата како првиот човечки објект оддалечен еден светлосен ден од Земјата. Светлосниот ден е растојанието што светлината го поминува за 24 часа и изнесува околу 25,9 милијарди километри. За споредба, на сончевата светлина ѝ требаат нешто повеќе од осум минути за да стигне до Земјата, па светлосниот ден е околу 173 пати подолг од растојанието меѓу Земјата и Сонцето.

Оваа пресвртница не е важна само поради растојанието. Таа покажува и колку бавна станува комуникацијата меѓу контролорите на мисијата и сондата. На 18 ноември на радиосигналите, кои патуваат со брзината на светлината, ќе им требаат цели 24 часа за да стигнат од Земјата до „Војаџер 1“, а тоа време ќе се зголемува секој ден.

Тоа значи дека и за наједноставната размена на информации ќе бидат потребни најмалку 48 часа. Ова е впечатлив потсетник за предизвиците при истражувањето на далечните делови од Сончевиот систем и за огромните растојанија што таквите мисии мора да ги поминат.

Првичната цел на „Војаџер 1“ беше да ги истражи Јупитер и Сатурн, нивните месечини и прстените на Сатурн. Минувајќи покрај Јупитер во 1979 година, сондата откри две дотогаш непознати месечини, а на месечината Ио забележа активни вулкани. Тоа беше првпат вулканска активност да се забележи надвор од Земјата.

Следната година „Војаџер 1“ се приближи до Сатурн и откри три нови месечини, како и непознати детали за системот на неговите прстени. Средбата со месечината Титан ја откри нејзината густа, магловита атмосфера. Сондата потоа продолжи понатаму и во 2012 година стана првиот човечки објект што влегол во меѓуѕвездениот простор, надвор од границата на сончевиот ветер.

Поголемиот дел од мисијата помина исклучително успешно, но стареењето на сондата во последниве години донесе технички проблеми. Во ноември 2023 година „Војаџер 1“ одеднаш почна да испраќа нечитливи податоци поради неисправен мемориски чип. Инженерите месеци наред бараа решение, а протокот на податоци беше обновен во 2024 година. Во октомври 2026 година контактот повторно беше изгубен, овој пат за 48 часа, по што сигналот се врати.

Најголемиот предизвик е сè помалата енергија. Плутониумскиот генератор на сондата постепено произведува сè помалку електрична енергија, па инженерите исклучуваат одделни инструменти за да штедат. Целта е сондата што подолго да испраќа податоци, но порано или подоцна контактот неминовно ќе се изгуби, а „Војаџер 1“ ќе го продолжи своето осамено патување низ галаксијата.

Не треба да се заборави ни неговиот близнак, „Војаџер 2“, кој е лансиран 16 дена порано, но го доби бројот 2 бидејќи следеше побавна и подолга патека. Во 1986 година стана првата сонда што го посетила Уран, каде што откри десет нови месечини и два прстена. Три години подоцна стана првата сонда што минала покрај Нептун, каде што откри пет нови месечини, четири прстени и изненадувачки силни ветрови.

„Војаџер 2“ и денес е единствената сонда што ги посетила и Уран и Нептун. Во меѓуѕвездениот простор влезе во ноември 2018 година, а сега е оддалечен повеќе од 20,9 милијарди километри од Земјата. Растојанието од еден светлосен ден ќе го достигне дури во 2035 година.

И кај „Војаџер 2“ енергијата постепено се намалува. Благодарение на мерките за штедење спроведени оваа година, неговите три преостанати научни инструменти би требало да работат уште најмалку една година. Не се знае колку долго двете сонди ќе можат да испраќаат податоци, но нивното пионерско истражување веќе им обезбеди место во историјата.