Тигрестиот комарец, кој некогаш беше присутен главно во Југоисточна Азија, денес е сè почеста глетка во Европа. Во Италија пристигнал уште во деведесеттите години, со пратки половни гуми, а оттогаш се проширил во Франција, Шпанија, Германија, Швајцарија и во други европски земји.
Со него во Европа пристигнуваат и болестите што ги пренесува, како денга, чикунгуња и зика. Засега случаите во повеќето земји се спорадични, но здравствените власти на ниво на ЕУ и на национално ниво работат на тоа овие болести да не станат ендемски. Еколошкиот епидемиолог Јан Семенза предупредува дека трендот е загрижувачки и дека проблемот ќе остане трајно доколку не се стави под контрола што побрзо.
Механизмот на ширење е едноставен. Патниците што се враќаат од тропски дестинации, како Тајланд или Бразил, можат да донесат вирус, по што ги каснува локален комарец. Тој потоа го пренесува вирусот на друг човек и така настанува локално жариште.
Податоците го потврдуваат трендот. До крајот на октомври 2026 година, Италија регистрирала 76 случаи на денга заразени на локално ниво, а Франција осум. Тоа е речиси двојно повеќе отколку во 2025 година.
Португалија затоа во септември пушти 30.000 стерилни машки комарци, во втор обид да ја намали популацијата на тигрестиот комарец. Мажјаците се стерилизирани со зрачење, па можат да се парат со женките, но не и да создадат потомство. Според португалските здравствени власти, целта е земјата да не стане ендемско подрачје за овие болести. Постојат и други методи, како оној што го примени Бразил пред неколку години, кога комарците беа заразени со бактеријата Wolbachia, која ги спречува вирусите да се размножуваат во нив.
Сепак, целосно истребување на комарците не е реално. Експертите се согласуваат дека штом комарецот еднаш ќе се одомаќини, тој останува трајно. Затоа единствената опција е подготвеност, која вклучува контрола на популацијата, вакцини, антивирусни лекови и, пред сè, активно вклучување на граѓаните.
Вирусологот Марион Копманс од медицинскиот центар Еразмус во Холандија истакнува дека моќта на граѓаните не треба да се потценува. Апликации како Mosquito Alert се користат низ цела Европа за да се следи дали тигрестиот комарец навлегува во нови области, а пријавите од граѓаните сè почесто стануваат дел од системот за надзор.
Ваквите податоци се особено важни бидејќи тигрестиот комарец секоја година напредува околу 60 километри кон север, делумно и „патувајќи“ во автомобилите. Жариштата на болестите се шират уште побрзо, со околу 120 километри годишно.
Паралелно со следењето на комарците, властите се обидуваат да ги откријат и вирусите пред да предизвикаат локални епидемии. Со поддршка на Органот на ЕУ за подготвеност и одговор при здравствени вонредни состојби (HERA), се спроведува надзор на отпадните води. На тој начин ширењето на денгата може да се забележи уште пред пациентот да отиде на лекар.
Мониторингот се спроведува на големите европски аеродроми, но и во меѓународни сообраќајни центри во Сингапур, Африка и Латинска Америка. Целта е да се изгради глобална мрежа што ќе ги фаќа раните сигнали за ширење на болестите. Кога ќе се открие заразен човек, клучно е тој веднаш да се лекува и да се заштити од нови каснувања, за вирусот да не се пренесе понатаму.
И граѓаните можат многу да придонесат во контролата на комарците. Мрежите против инсекти, прскањето во затворени простории и, пред сè, отстранувањето на застојаната вода, каде што комарците се размножуваат, се едноставни, но ефикасни мерки. Во Никарагва, на пример, луѓето ги учат да ги препознаваат ларвите во водата и да ги чистат садовите околу домовите.
Ниту најдобриот надзор, сепак, не може да ја спречи секоја инфекција. Луѓето често се заразуваат и без да патувале во странство, а лекарите не секогаш ги препознаваат симптомите што никогаш претходно не ги виделе. Затоа HERA вложува 10 милиони евра во развој на нови дијагностички тестови.
Европа засега нема ни соодветни лекови за овие болести, па агенцијата финансира истражувања за антивирусни лекови и нови вакцини. Постојат вакцини против денга и чикунгуња, но тие не се совршени. Затоа се работи на нови генерации вакцини, а во иднина можеби ќе биде потребно да се вакцинира населението во подрачјата каде што комарците активно ја пренесуваат болеста. Експертите се едногласни дека ризикот е веќе тука и дека Европа мора да биде подготвена.
