Американскиот претседател Доналд Трамоп ја започна операцијата „Проект Слобода“, со цел да воспостави контрола врз стратешкиот Ормускиот теснец, кој Иран го блокираше по нападите од САД и Израел. Овој потег ја продлабочува веќе напнатата безбедносна ситуација на Блискиот Исток и го зголемува ризикот од поширок воен конфликт.
Воена ескалација и спротивставени тврдења
Американската војска соопшти дека отворила оган врз ирански сили и потопила шест помали пловни објекти кои, според нив, претставувале закана за цивилниот поморски сообраќај. Истовремено, Iran се обидува повторно да ја воспостави блокадата на теснецот.
САД ги демантираат тврдењата на Техеран дека иранските сили погодиле американска фрегата со ракети, нагласувајќи дека ниту еден брод не е оштетен и дека продолжува блокадата на иранските пристаништа.
Во меѓувреме, Трамп испрати остра порака дека Иран ќе биде „избришан од лицето на земјата“ доколку нападне американски бродови кои се обидуваат да обезбедат премин низ теснецот.
Регион на раб на поширок конфликт
Ситуацијата дополнително се влошува со нови напади врз ОАЕ, традиционален сојузник на САД, што е прв ваков инцидент од примирјето во април. Иран, сепак, преку воени извори негира вмешаност во тие напади.
Два трговски брода под американско знаме успешно го поминале теснецот, што Вашингтон го претставува како делумен успех на операцијата.
Прекините во снабдувањето преку Ормуз веќе имаат глобални последици. Jапонија примила први количини нафта од Русија, што сигнализира пренасочување на енергетските текови. Пожар на брод управуван од јужнокорејска компанија, кој избувнал по експлозија во теснецот, е изгаснат без жртви, но дополнително ја нагласува нестабилноста на една од најважните светски нафтени рути.
ММФ предупредува дека инфлацијата веќе расте и дека глобалната економија може да се соочи со „значително полош исход“ доколку конфликтот продолжи до 2027 година, при што цената на нафтата би можела да достигне околу 125 долари за барел.
„Проект Слобода“ не е само воена операција, тој е обид за редефинирање на контролата врз клучните енергетски коридори. Бирократската и воената реторика на Вашингтон и Техеран покажува дека просторот за деескалација се стеснува, додека економските ефекти веќе се чувствуваат глобално.
Доколку Ормускиот теснец остане нестабилен, светот влегува во фаза на нова енергетска прераспределба – со Русија како алтернативен снабдувач и Азија како прв индикатор за промените. Во таков контекст, секој следен инцидент може да има несразмерно големи последици, не само за регионот, туку и за глобалниот економски поредок.
