Под планината се криеше огромен таен бункер на Тито, граден 26 години поради страв од нуклеарна војна

Длабоко под планината Златар кај Коњиц со децении се градеше еден од најтајните воени објекти на поранешна Југославија. Бункерот АРК Д-0 требаше да го заштити Тито и воениот и политичкиот врв во случај на нуклеарен напад, а неговото постоење остана државна тајна до распадот на Југославија.
Screenshot

Во близина на Коњиц, во Босна и Херцеговина, под планината Златар се наоѓа објект кој со децении бил една од најчуваните тајни на поранешна Југославија. Познат како АРК Д-0, или Атомска воена команда, бункерот бил замислен како последно засолниште за Јосип Броз Тито, највисокото воено раководство и други избрани функционери во случај на нуклеарна војна.

Изградбата започнала во 1953 година, во период кога односите меѓу Југославија и Советскиот Сојуз сè уште биле сериозно нарушени по судирот на Тито со Сталин. Работите траеле цели 26 години, а објектот бил завршен во 1979 година, само една година пред смртта на Тито.

Иако главната причина била стравот од нуклеарен конфликт, објектот бил планиран во време кога Југославија се подготвувала за најлошото сценарио во услови на Студената војна. Бункерот требало да овозможи државниот и воениот врв да продолжат со функционирање дури и во случај на нуклеарен напад.

Објектот е вкопан длабоко во планината и е составен од систем на подземни простории и тунели. Внатре биле предвидени канцеларии, командни простории, комуникациски центри, простории за состаноци, станбени делови и други простории неопходни за долг престој под земја. Според податоците за објектот, можел да прими околу 350 луѓе.

Една од најнеобичните карактеристики на проектот била неговата тајност. Објектот се градел со строги безбедносни мерки, а дури и дел од највисоките воени функционери не ги знаеле сите детали за проектот. Според официјалните информации за бункерот, целосни сознанија за неговата намена и плановите имале само мал број генерали и внимателно избрани инженери и архитекти.

Тајноста била толку голема што бункерот останал надвор од јавноста и по неговото завршување. Објектот бил подготвен за сценарио во кое Југославија би била погодена од нуклеарен напад, а највисокото раководство би морало да се засолни и да продолжи да управува од подземниот команден центар.

Во 1992 година, за време на распадот на Југославија и почетокот на војната во Босна и Херцеговина, постоела опасност бункерот да биде уништен. Југословенската народна армија планирала да го крене објектот во воздух за да не падне во рацете на босанските власти. Планот, сепак, не бил реализиран, бидејќи припадници на обезбедувањето ги пресекле каблите поврзани со експлозивот.

Со тоа објектот останал зачуван, вклучително и голем дел од неговата оригинална опрема, мебел и комуникациски системи. Бункерот подоцна бил отворен за јавноста, а од 2011 година во него се одржуваат и изложби на современа уметност.

Денес АРК Д-0 е своевидна временска капсула од Студената војна. Во подземните простории сè уште можат да се видат оригинални простории и опрема, додека дел од комплексот служи како простор за уметнички изложби. Проектот за современа уметност во бункерот е поддржан и од УНЕСКО, кое го опишува објектот како простор што денес ја поврзува воената историја со современата уметност.

Бункерот бил изграден како место од кое требало да се преживее најлошото сценарио на Студената војна, но никогаш не ја добил улогата за која бил наменет. Наместо да стане команден центар за време на нуклеарна катастрофа, денес е еден од најнеобичните зачувани објекти од југословенската воена историја.

е-Трн да боцка во твојот инбокс