Не е само прашањето на која возраст го добива телефонот

За многу родители моментот кога детето ќе добие сопствен телефон доаѓа поради практична потреба. Детето почнува само да оди на училиште, има активности по часовите или треба полесно да комуницира со родителите.

Но смартфонот е нешто многу различно од обичен мобилен телефон. Освен можност за повик и пораки, тој отвора пристап до интернет, апликации, видеа и социјални мрежи.

Токму затоа Американската академија за педијатрија советува родителите да не се водат само според возраста. Прашањето е дали детето е подготвено за одговорностите што доаѓаат со телефонот и дали навистина му е потребен.

Што покажуваат податоците за раното користење екрани

Во мај 2026 година Канцеларијата на американскиот главен хирург објави ново предупредување за ризиците од прекумерното и штетното користење екрани кај децата и адолесцентите.

Во него се посочува дека раната изложеност на екрани е поврзана со ризици за развојот и когнитивните способности, додека прекумерното користење екрани кај училишните деца е поврзано со послаби образовни и здравствени исходи. Кај адолесцентите дополнително се издвојуваат ризиците поврзани со менталното здравје и однесувањето, особено кога станува збор за социјалните мрежи.

Податоците исто така покажуваат колку лесно телефонот може да навлезе во времето наменето за спиење. Американското Министерство за здравство наведува дека адолесцентите во просек поминуваат седум до девет часа дневно пред забавни екрани, а повеќето пријавуваат дека ги користат уредите непосредно пред спиење.

Ова е важно затоа што проблемот не е само самиот телефон, туку времето што тој го одзема од спиењето, физичката активност, училишните обврски, дружењето и времето со семејството.

Смартфонот и социјалните мрежи не се исто

Оваа разлика е особено важна.

Дете може да има телефон за да може да му се јави на родителот, без притоа да има профили на социјалните мрежи. Тоа значи дека возраста за првиот телефон не мора да биде и возраста за слободен пристап до сите апликации.

Американската академија за педијатрија советува родителите да разговараат со децата за тоа што гледаат и прават на интернет и да постават семејни правила. За помладите деца, детски прилагодени апликации за комуникација може да бидат алтернатива на целосен пристап до социјалните мрежи.

И самото американско Министерство за здравство нагласува дека истражувањата за социјалните мрежи и менталното здравје сè уште имаат значајни празнини. Досегашните податоци покажуваат поврзаности со различни проблеми, но не можат едноставно да докажат дека користењето социјални мрежи само по себе ги предизвикува.

Кога детето навистина има потреба од свој телефон

Нема една возраст која одговара за секое дете.

Едно дете можеби ќе има практична потреба од телефон на девет или десет години поради самостојно движење до училиште или активности. Друго може да нема реална потреба и на дванаесет години.

Американската академија за педијатрија препорачува родителите да размислат зошто му го даваат телефонот на детето и дали истиот проблем може да се реши со поедноставен уред.

Пред да купат смартфон, родителите можат да си постават неколку прашања:

Дали детето навистина треба да може да контактира со нас кога не сме заедно?

Дали може да ги почитува договорените правила?

Дали разбира дека фотографиите, пораките и информациите што ги споделува можат да останат на интернет?

Дали може да каже ако види нешто што го исплашило, вознемирило или збунило?

Дали може да го остави телефонот кога ќе заврши времето за користење?

Ако одговорите покажуваат дека детето сè уште не е подготвено, нема потреба смартфонот да биде првиот чекор.

Прв телефон не значи и неограничен телефон

Една од најважните работи е правилата да бидат договорени уште пред детето да го добие уредот.

Американската академија за педијатрија препорачува семејствата да имаат медиумски план кој ги опфаќа правилата за користење на уредите, времето без екрани и начинот на кој семејството ќе ги приспособува правилата како што детето расте. Почетокот на учебната година е еден од добрите моменти за повторно разгледување на таквиот план.

Меѓу најважните правила може да бидат:

Телефонот не се користи за време на часови, освен ако училиштето или наставникот дозволат.

За време на оброците има период без телефони.

Телефонот не оди во кревет со детето.

Навечер се остава на место надвор од спалната соба или на место договорено со родителите.

Родителите знаат кои апликации ги користи детето.

Новите апликации се инсталираат со знаење на родителот.

Детето знае дека може да пријави непријатна порака, закана, навреда или вознемирувачка содржина без страв дека веднаш ќе биде казнето.

Овие правила треба да важат за целото семејство. Децата многу полесно прифаќаат ограничувања кога гледаат дека и возрасните ги почитуваат. Американската академија за педијатрија посочува дека однесувањето на родителите со сопствените уреди претставува модел за децата.

Особено важно е што се случува навечер

Едно од најкорисните правила може да биде едноставно: телефонот не спие со детето.

Проблемот не е само светлината од екранот. Телефонот може да го задржи детето будно поради пораки, видеа, игри или едноставно желбата да провери што се случува онлајн.

Американските здравствени власти предупредуваат дека користењето екрани до доцна во ноќта е поврзано со нарушување на спиењето, а токму спиењето е една од областите каде што прекумерното користење дигитални уреди може да има последици.

Затоа родителите не мора да чекаат детето да има проблем со спиењето за да воведат правило за оставање на телефонот надвор од спалната соба.

Наместо забрана, потребен е договор

Целосната забрана на технологијата не е секогаш практична, особено кај постарите деца.

Многу поважно е детето постепено да научи како одговорно да го користи уредот.

Родителот може заедно со детето да договори кога телефонот се користи, каде се остава, кои апликации се дозволени и што се прави ако се појави проблем.

Американската академија за педијатрија препорачува медиумскиот план да се менува како што детето расте. Правилата за десетгодишно дете не мора да бидат исти со оние за четиринаесетгодишник.

На тој начин телефонот не станува ниту награда ниту постојан предмет на конфликт, туку алатка со јасно определени граници.

Не постои совршена возраст, туку вистински момент за конкретното дете

Прашањето „На која возраст треба да му купам смартфон?“ нема еден точен одговор.

Поважно е детето да биде доволно зрело да ги разбере правилата, да може да побара помош кога нешто ќе тргне наопаку и да покаже дека може да користи уред без тој да ги преземе спиењето, училиштето, дружењето и семејното време.

Исто така, важно е родителите да знаат што точно му даваат на детето. Првиот телефон може да биде средство за контакт со семејството, но смартфонот отвора многу поширок дигитален простор. Затоа одлуката за првиот телефон и одлуката за пристап до социјалните мрежи не мора да се случат во ист момент.