Почетокот на учебната година е голема промена за детето. По долгите летни денови без строг распоред, повторно следуваат рано станување, часови, домашни задачи, нови обврски и социјални ситуации. Затоа е нормално некои деца да бидат возбудени, нервозни или загрижени, особено во првите денови.

Но постои разлика меѓу вообичаената трема и анксиозноста која почнува да му го попречува секојдневието на детето.

Кога стравот е нормален

Детето може да каже дека не сака да оди на училиште, да биде повознемирено наутро или да има страв од тоа што го очекува првиот ден. Кај помалите деца честа причина е одвојувањето од родителите, додека постарите можат да се грижат за оценките, наставниците, односите со другарите или можноста да бидат осамени.

Таквата загриженост сама по себе не значи дека детето има анксиозно нарушување. Психолозите нагласуваат дека враќањето од распуст во построга дневна структура претставува голема промена и дека кај многу деца почетната нервоза постепено се намалува откако ќе се навикнат на новиот ритам.

Затоа родителот не треба веднаш да се исплаши ако детето првите денови е повлечено, плаче или не сака да стане рано.

Како да препознаете дека можеби не станува збор само за трема

Поголемо внимание е потребно ако стравот е силен, трае подолго и почнува да влијае врз животот на детето.

Знаци на кои родителите можат да обрнат внимание се:

• чести болки во стомакот или главоболки без јасна физичка причина

• проблеми со спиењето или често будење

• промени во апетитот

• постојано плачење, раздразливост или избувливост

• прекумерно грижење и постојано барање уверување

• тешкотии со концентрацијата

• избегнување активности во кои претходно уживало

• силна приврзаност кон родителот, особено кај помалите деца

• постојано барање причини да не оди на училиште

• целосно одбивање да влезе во училницата или да остане во училиштето.

Еден од важните знаци е кога детето почнува да избегнува училиште или секојдневни активности затоа што се плаши. Тоа е различно од еднократното „не ми се оди денес“.

Не велете „немаш од што да се плашиш“

Една од најчестите грешки е родителот да се обиде веднаш да го отстрани стравот со уверување дека „сè ќе биде во ред“ или дека „нема причина за плачење“.

Наместо тоа, детските психолози советуваат прво да се признае чувството.

На пример, родителот може да каже: „Гледам дека си загрижен“, „Разбирам дека ти е тешко“ или „Кажи ми што најмногу те плаши“.

Со тоа детето добива порака дека неговото чувство е слушнато, а разговорот може да открие што точно го предизвикува стравот.

Причината може да биде многу конкретна. Детето можеби не се плаши од училиштето, туку од тоа дека нема да најде другар, дека наставникот ќе го праша нешто што не го знае, дека ќе задоцни или дека родителот нема да дојде навреме да го земе.

Кога стравот ќе се претвори во конкретна грижа, полесно е да се најде и решение.

Подготовката ја намалува неизвесноста

Психолозите особено ја нагласуваат важноста на предвидливоста. Детето полесно се справува со нова ситуација кога однапред знае што ќе се случи.

Затоа родителите можат уште од првите денови да воведат поредовен распоред за спиење и станување, однапред да ја подготват облеката и училишниот прибор и да разговараат за тоа како ќе изгледа утрото.

Кај децата кои првпат тргнуваат на училиште може да помогне и посетата на училиштето, запознавањето со просторот или наставникот и однапред објаснување како ќе изгледа разделбата со родителот.

Корисно е и детето да има нешто што го очекува со задоволство. Тоа може да биде повторното гледање со најдобриот другар, омилениот предмет или некоја активност по училиштето.

Не го испрашувајте веднаш штом се врати дома

На некои деца им треба време за да кажат како навистина се чувствуваат.

Наместо секој ден веднаш да следуваат прашања како „Што доби по математика?“, „Дали одговараше?“ или „Зошто си толку тивок?“, родителот може прво да му даде простор да се одмори.

Разговорот може да започне со едноставно прашање: „Кој беше најубавиот дел од денот?“ или „Имаше ли нешто што ти беше тешко денес?“

Така детето постепено учи дека може да зборува и за непријатните чувства, без страв дека ќе биде осудено.

Помогнете му да има план кога ќе се појави стравот

Ако детето знае што да направи кога ќе се почувствува вознемирено, ситуацијата може да изгледа помалку страшна.

Заедно со родителот може да смисли едноставен план: кому да му се обрати во училиштето, со кој другар може да разговара на одмор или што може да си каже себеси кога ќе почувствува страв.

Кај помалите деца може да помогне и едноставно вежбање на ситуацијата дома. На пример, родителот може да глуми дека е наставник, а детето да вежба како ќе влезе во училницата или како ќе побара помош.

Целта не е детето никогаш да не почувствува страв. Целта е да научи дека може да почувствува страв и сепак да продолжи со активноста.

Кога е време да побарате стручна помош

Ако детето и по првите недели останува силно вознемирено, ако состојбата се влошува или ако стравот сериозно влијае врз училиштето, семејниот живот, спиењето, јадењето или дружењето, добро е родителот да разговара со стручно лице.

Особено внимание заслужува постојаното одбивање на училиштето, повторливите физички тегоби, нарушениот сон и значителната промена во однесувањето.

Во таква ситуација разговорот со училишниот психолог, педагог или друг стручњак може да помогне да се открие што стои зад стравот и како детето најдобро да се поддржи.

Почетокот на учебната година не мора да биде период без никаква нервоза. За многу деца токму малата трема е дел од приспособувањето на новата рутина. Најважно е родителот да ја забележи разликата меѓу краткотрајната загриженост и стравот кој почнува да го ограничува детето.