Обединетите нации на 5 ноември го одбележуваат Светскиот ден на цунамито под мотото за колективна подготвеност, во период кога научните проекции на УНЕСКО предупредуваат на речиси сигурен бран од над еден метар во Медитеранот во следните три децении. Иако Македонија нема сопствен морски брег, илјадници наши граѓани секоја сезона летуваат токму во загрозените крајбрежни региони на Грција и Албанија, додека научниците веќе симулираат бранови и од потенцијални подводни свлечишта во Охридското Езеро.
Проценките на УНЕСКО презентирани на океанската конференција во Лисабон покажуваат дека веројатноста за појава на цунами со висина над еден метар во Средоземното Море изнесува речиси 100 проценти во следните 30 години. Ризикот за крајбрежните населби долго време се потценуваше, што наметна итно вклучување на градови како Кан, Марсеј, Александрија, Истанбул и Чипиона во меѓународната програма за заштита.
Медитеранскиот басен денес се потпира на пет регионални центри за рано предупредување лоцирани во Грција, Турција, Италија, Франција и Португалија. Овие системи имаат задача да регистрираат подводни потреси и веднаш да испратат сигнал за евакуација до локалните власти. За македонските граѓани кои редовно патуваат кон егејските, јонските или јадранските плажи, локалните знаци за евакуација и познавањето на постапките стануваат дел од секојдневната лична безбедност.
Прашањето за водната динамика не завршува на медитеранските брегови. Научна студија изработена од истражувачи од Кил и институтот ГЕОМАР разви нумерички модел за можно влијание од подводни свлечишта врз водите на Охридското Езеро. Моделот пресмета дека евентуално пропаѓање на нестабилни подводни седименти може да иницира почетен бран повисок од 5 метри на самото место на свлечиштето, со пораст од 2 до 3 метри кон северниот дел на езерското крајбрежје и локален пораст до 10 метри непосредно кај епицентарот на масивниот одрон.
Авторите на студијата експлицитно нагласуваат дека ова претставува теоретски физички модел, а не прогноза за неизбежен настан, посочувајќи дека се потребни подетални геофизички мерења на езерското дно. Регионот околу Охрид има изразена тектонска активност, што се покажа и во летото 2017 година кога сеизмолошката опсерваторија регистрираше серија од над илјада земјотреси, со најсилен удар од 5,0 степени на 3 јули. Локалниот феномен кај селото Косел претставува површинска поствулканска пукнатина што испушта гасови и науката го смета за безопасен, што ја исклучува можноста за ненадејна еруптивна опасност.
Светскиот ден на цунамито беше востановен од Генералното собрание на ОН со резолуцијата 70/203 донесена на 22 декември 2015 година, по иницијатива на Јапонија, а првпат официјално се одбележа во 2016 година. Самиот збор потекнува од јапонските термини „цу“ што означува пристаниште и „нами“ што значи бран. Датумот 5 ноември беше избран како почит кон историскиот настан од 1854 година познат како „Инамура-но-хи“ или „Огнот на оризовите снопови“.
За време на земјотресот Ансеи-Нанкаи во ноември 1854 година, селскиот старешина Хамагучи Горјо од селото Хиро забележал необично повлекување на морето. Сфаќајќи ја смртоносната закана, тој ја запалил целата своја жетва од снопови ориз на возвишението за да им даде знак на уплашените соседи да побегнат нагоре. По катастрофата, Горјо инвестирал сопствени средства за изградба на масивен заштитен ѕид и брег долг неколку стотици метри, завршен во 1858 година. Токму таа камена брана, 88 години подоцна, целосно го заштити истото населено место за време на разорното цунами од 1946 година.
Историските податоци на НОАА бележат дека во катастрофалното цунами во Индискиот Океан во 2004 година загинаа 227.899 луѓе по земјотрес со магнитуда од 9,1 степени, додека во Јапонија во 2011 година животот го загубија 18.453 лица. На индонезискиот остров Симеулуе во 2004 година имаше минимален број жртви токму затоа што генерациите преку усна традиција го пренесуваа сеќавањето на бранот од 1907 година: штом земјата се затресе и морето се повлече, веднаш се трча кон ридовите.
Глобалната програма „Tsunami Ready“ предводена од УНЕСКО и канцеларијата УНДРР има зацртана цел до 2030 година целосно да обучи 100 проценти од сите крајбрежни заедници изложени на ризик. Системите за предупредување добиваат смисла единствено кога секој жител и секој турист знае точно кон кое возвишение треба да се упати штом почне повлекувањето на водата.
