Пет топлотни бранови, рекордни температури, суша и пожари ова лето ја туркаат Европа кон сериозен економски проблем. Последиците веќе се чувствуваат во енергетиката, транспортот, земјоделството и бизнисите низ континентот.

Холандската банка „Триодос“ проценува дека екстремната топлина може да ја чини Европската Унија околу 180 милијарди евра во 2026 година, што е приближно еден процент од БДП на Унијата.

Проценката е особено значајна ако се земе предвид дека економијата на ЕУ годинава се очекува да порасне за околу 1,1 процент.

Климата станува економски ризик

Топлотните бранови во Европа доаѓаат во период кога континентот веќе се соочува со високи енергетски трошоци, слаб индустриски раст, американски царини и силна конкуренција од Кина.

Проценката од 180 милијарди евра покажува колку брзо екстремните временски услови можат да прераснат во макроекономски проблем.

Најголемото влијание се очекува да дојде од намалената продуктивност на работниците, а потоа од штетите во земјоделството, енергетиката и транспортот.

Проблемот е што штетата не исчезнува веднаш штом ќе паднат температурите. Бизнисите можеби ќе треба да инвестираат во системи за ладење и алтернативен транспорт, владите во посилни електрични мрежи, водоводни системи и инфраструктура, а земјоделците во нови култури и поинакви системи за наводнување.

Европската комисија проценува дека земјите од ЕУ до 2050 година ќе треба да трошат околу 70 милијарди евра годишно за климатска адаптација.

Рајна пресушува, транспортот поскапува

Еден од највидливите знаци на економскиот удар е нискиот водостој на Рајна.

Реката е клучна транспортна артерија за Германија, преку која се превезуваат хемикалии, горива, суровини и индустриски стоки. Но поради сушата, баржите мора да носат полесни товари, а дел од пратките се пренасочуваат кон патен и железнички транспорт.

Тоа ги зголемува трошоците за транспорт и може да ги наруши синџирите на снабдување на фабриките.

Рајна не е единствениот европски воден пат под притисок. Ниски водостои се забележуваат и на Дунав и на други реки по месеци со ограничени врнежи.

Нуклеарните централи зависат од вода за ладење

Топлотните бранови создаваат уште еден проблем за европската енергетика: недостиг на соодветна вода за ладење.

Франција произведува повеќе од две третини од својата електрична енергија од нуклеарни централи, но дел од нив користат речна вода за ладење. Кога нивото на реките паѓа или водата станува премногу топла, производството може да биде ограничено.

Француската ЕДФ очекуваше до 15 проценти од нејзината нуклеарна флота да биде исклучена за време на најновиот топлотен бран.

Со сличен проблем се соочи и Романија, каде „Нуклеарелектрика“ почна да го исклучува единствениот оперативен реактор во нуклеарната централа Чернавода, откако нивото на Дунав достигна критично ниско ниво. Земјата прогласи и енергетска вонредна состојба за август.

Унгарската нуклеарна централа „Пакс“ исто така мораше да го намали производството поради високите температури и нискиот водостој на Дунав.

Побарувачката расте токму кога производството слабее

Проблемот не е само во помалото производство на електрична енергија.

Топлотните бранови ја зголемуваат побарувачката за струја, бидејќи домаќинствата, канцелариите, продавниците и фабриките користат клима уреди и системи за ладење.

Тоа создава тешка равенка: побарувачката за електрична енергија расте токму кога дел од изворите на снабдување стануваат помалку сигурни.

Ако производството од нуклеарни и хидроелектрани остане ограничено, европските држави можеби ќе треба повеќе да се потпрат на електрани на гас или на увоз на електрична енергија. Тоа може да ги задржи цените високи и дополнително да ги погоди индустриите што трошат многу енергија.

Земјоделството е директно погодено

Земјоделството е меѓу секторите што најдиректно ги чувствуваат последиците од топлотниот бран.

Високите температури и продолжената суша ги оштетуваат посевите, ја намалуваат влажноста на почвата и ја забрзуваат жетвата.

Мониторингот на Европската комисија покажува зголемен стрес кај повеќе летни култури, а земјоделските прогнозери ги намалија проценките за производство на пченка и сончоглед.

Помалото производство на житни култури може да ги зголеми трошоците за добиточна храна, а со тоа и трошоците за производство на месо, млеко и јајца.

Послабата жетва може да ја зголеми и зависноста на Европа од увоз, што отвора ризик од нов притисок врз цените на храната.

Југот на Европа е најранлив

Јужноевропските економии се особено изложени, бидејќи земјоделството, туризмот и работата на отворено имаат важна улога во нивните економии.

Италија, Шпанија и Грција се соочуваат со продолжена топлина и суша, што врши притисок врз култури како житарки, домати, грозје и маслинки.

Италија е особено ранлива поради зависноста и од земјоделството и од туризмот.

Повторливите топлотни бранови може да го променат и начинот на кој туристите ја посетуваат јужна Европа. Температури што се приближуваат или надминуваат 40 степени го отежнуваат разгледувањето знаменитости и активностите на отворено.

Ако туристите сè почесто избираат пролетни или есенски одмори наместо патувања во најжешките месеци, туристичката индустрија во јужна Европа може да се соочи со долгорочна промена на побарувачката.

Пожарите веќе носат милијарди евра штети

Топлината и сушата го зголемија и ризикот од шумски пожари низ јужна Европа.

Пожарите создаваат трошоци за владите, осигурителните компании, бизнисите и домаќинствата. Дел од трошоците се непосредни, како гаснење пожари, евакуации и итни служби. Други се долгорочни, како штети врз домови, фарми, шуми и инфраструктура.

Според проценките, тешките летни пожари во 2026 година веќе предизвикале директни штети и трошоци за обнова од над 3,1 милијарда евра во најпогодените земји од еврозоната, меѓу кои Франција, Шпанија, Португалија, Грција и Романија.

Пошироките економски проценки, кои ги вклучуваат загубите на имот, прекините во работењето и трошоците за гаснење, ги ставаат вкупните трошоци уште повисоко.

Во Франција штетите се проценуваат меѓу 10 и 15 милијарди евра, што би можело да ја направи оваа сезона една од најскапите во историјата на земјата.

Во Шпанија проценките се движат од 1,72 до 3,28 милијарди евра, вклучувајќи ги трошоците за справување со пожарите и масовните евакуации.

На ниво на ЕУ и поширокиот континент, проценките на AccuWeather го сместуваат економскиот товар од пожарите меѓу 15,6 и 19,1 милијарди евра.

Европа ја плаќа цената на новата климатска реалност

Сушата, пожарите и топлотните бранови веќе не се само временски екстреми. Тие стануваат економски фактор што влијае врз растот, цените, производството, транспортот и работните места.

Европа сè почесто ќе мора да ја решава истата равенка: како да обезбеди енергија, храна, транспорт и безбедност во услови кога климата станува сè понестабилна.