Дали Instagram и Facebook се „јавна штета“ за децата или платформи што само ги одразуваат ризиците на интернетот? Ова прашање е во центарот на клучната фаза од судењето против Meta во Ново Мексико, каде државните обвинители бараат судија да ја принуди компанијата на Марк Закерберг, матичната компанија на Instagram, Facebook и WhatsApp, да промени клучни делови од своите платформи, вклучително и алгоритмите што одлучуваат што гледаат корисниците.
Барањето доаѓа поради тврдења дека платформите му штетат на менталното здравје на децата и овозможуваат експлоатација, а случајот следува по значајна одлука на поротата, која веќе ја прогласи компанијата за одговорна и ѝ изрече казна од 375 милиони долари, односно околу 320 милиони евра. Обвинителите сега бараат судот да наложи промени во системите што ја одредуваат видливоста на содржините, начинот на кој платформите ги задржуваат корисниците и мерките што треба да ги заштитат децата на интернет.
Случајот доаѓа во период на зголемен меѓународен надзор врз Meta. Европската комисија минатата недела соопшти дека околу 10 до 12 проценти од децата под 13 години користат Instagram и Facebook, што повторно ја отвори загриженоста дека проверките на возраста на платформите не се доволно ефикасни.
Обвинителите тврдат дека платформите се ризик за децата
Обвинителите од Ново Мексико ја тужат Meta поради тврдења дека нејзините платформи претставуваат ризик за јавната безбедност на децата. Тие наведуваат дека функциите во апликациите, особено на Instagram, придонеле за криза на менталното здравје кај младите и овозможиле ширење штетна содржина, вклучително и содржини поврзани со сексуална експлоатација на деца.
Втората фаза од судењето треба да утврди дали платформите претставуваат „јавна штета“ според законите на сојузната држава. Ако судот го прифати тоа, случајот може да отвори пат за многу подлабоки интервенции во начинот на кој функционираат големите технолошки платформи.
Во првата фаза од судењето, што се одржа во март, поротата пресуди против Meta и наложи компанијата да плати 375 милиони долари граѓански казни. Поротниците утврдиле дека Meta применувала „несовесни“ трговски практики со кои неправедно ги искористувала ранливоста и неискуството на децата.
Поротата утврдила и илјадници прекршувања на Законот за нефер практики на Ново Мексико, закон кој ги штити потрошувачите од нечесни деловни практики.
Се бара редизајн на алгоритмите и ограничување на „зависничките“ функции
Обвинителите сега бараат темелни промени во начинот на кој работат платформите на Meta. Меѓу барањата е редизајн на алгоритмите, така што тие повеќе да не го ставаат постојаното задржување на корисниците како главен приоритет.
Тие бараат и ограничување на функции што создаваат зависност, како бесконечното скролање и пуш-известувањата. Според нив, овие механизми ги поттикнуваат корисниците, особено младите, да останат подолго на платформите и да развијат компулсивни навики на користење.
Едно од најважните барања е и воведување посилна проверка на возраста, автоматска заштита на приватноста за децата и задолжително поврзување на детските профили со родител или старател. Сојузната држава бара и назначување судски надгледуван монитор за безбедност на децата.
Ако судот ги прифати овие барања, тоа може да значи директен удар врз еден од најважните делови од бизнис-моделот на социјалните мрежи: алгоритмите што препорачуваат содржина и го мерат успехот преку ангажман, кликови, време поминато на платформата и постојано враќање на корисникот.
Meta најавува жалба и се повикува на слобода на изразување
Meta не се согласува со претходната пресуда и најавува жалба. Портпарол на компанијата изјави дека Meta „напорно работи“ за да ги заштити луѓето на своите платформи и дека јасно зборува за предизвиците при идентификување и отстранување лоши актери или штетна содржина.
„Ќе продолжиме енергично да се браниме и остануваме уверени во нашето досие за заштита на тинејџерите на интернет“, соопшти компанијата.
Meta силно се противи и на предложените промени, тврдејќи дека барањата се нереални и дека би можеле да ја принудат компанијата да ги „игнорира реалностите на интернетот“. Компанијата се повикува и на заштитата на слободата на говор, наведувајќи дека предложените налози на државата ги нарушуваат родителските права и ја задушуваат слободата на изразување за сите жители на Ново Мексико.
Судењето се очекува да трае три недели, со сведочења од експерти, истражители и извршни лица од Meta. Потоа судија ќе треба да одлучи дали компанијата мора да ги спроведе драстичните промени што ги бараат обвинителите.
Исходот од овој процес може да има последици многу подалеку од Ново Мексико. Ако судот наложи промени во алгоритмите, проверките на возраста и детската приватност, тоа би можело да стане еден од најзначајните правни преседани во борбата за поголема одговорност на социјалните мрежи.
