На 28 октомври 1886 година, во њујоршкото пристаниште свечено беше откриена Статуата на слободата, подарок од народот на Франција за Соединетите Американски Држави. Идејата се роди меѓу француските републиканци, кои сакаа да ја прослават американската демократија и индиректно да ја критикуваат авторитарната власт на Наполеон Трети во сопствената земја. Скулпторот Фредерик Огист Бартолди ја обликуваше статуата, а внатрешната челична конструкција ја проектираше Густав Ајфел, неколку години пред да ја изгради кулата во Париз.
Договорот беше Французите да ја платат статуата, а Американците – постаментот. Американскиот дел речиси пропадна бидејќи богатите донатори не покажаа интерес. Проектот го спаси издавачот Џозеф Пулицер, кој преку својот весник „Ворлд“ организираше кампања во која илјадници обични граѓани донираа ситни суми. Имињата на донаторите ги објавуваше во весникот. Статуата пристигна во Њујорк расклопена на стотици делови, спакувани во сандаци.
Бакарна кожа, челичен скелет и боја што се сменила сама
Малкумина знаат дека Статуата на слободата не била отсекогаш зелена. Нејзината надворешна обвивка е изработена од бакарни плочи, тенки колку две монети, и на почетокот имала црвеникава, металик боја. Со текот на децениите, под влијание на воздухот и морската вода, бакарот оксидирал и добил зелена патина што денес ја штити од понатамошно распаѓање. Бартолди ја дизајнирал статуата така што луѓето што пристигнувале во њујоршкото пристаниште веднаш да го видат нејзиното лице. Нејзината конструкција е направена да се ниша на ветрот за да може да издржи децении изложеност на различни временски услови. Под нозете на статуата лежат скршени окови, симбол на ослободувањето од ропството, кој се гледа само од воздух. На плочата што ја држи е испишан датумот на американската Декларација за независност 4 јули 1776 година.
Песната на Ема Лазарус и 12 милиони пристигнувања
Значењето на статуата како симбол на имиграцијата не било дел од првобитната идеја. Тоа ѝ го дале луѓето што ја гледале од палубите на бродовите. Во 1883 година поетесата Ема Лазарус, која работела со еврејски бегалци од Источна Европа, ја напишала песната „Новиот колос“ за да собере пари за постаментот. Во неа статуата ѝ се обраќа на Европа: „Дајте ми ги вашите уморни, вашите сиромашни, / вашите збиени маси што копнеат слободно да дишат“. Песната била речиси заборавена сè додека во 1903 година не била поставена на бронзена плоча во постаментот. Во меѓувреме, во 1892 година, во близина почнал да работи имиграцискиот центар на островот Елис. Статуата била сведок на пристигнувањето на повеќе од 12 милиони имигранти во текот на шест децении, од отворањето на Елис во 1892 до неговото затворање во 1954 година. Меѓу нив имало и илјадници печалбари од Македонија, кои на почетокот на дваесеттиот век заминувале да работат во американските фабрики и железарници, често со намера да се вратат.
Кога симболот и политиката зборуваат различно
На својот 140-ти роденден статуата стои во една поинаква Америка. Земјата во 2026 година ја слави 250-годишнината од независноста, но имиграцијата е едно од најподелените прашања во американската политика. Администрацијата на Доналд Трамп спроведува строга политика на депортации и ограничувања на влезот. Поддржувачите велат дека така ја враќа контролата врз границите и владеењето на правото. Критичарите велат дека ја урива токму идејата што ја претставува статуата.
Расправата стигна и до Франција. Во март 2025 година францускиот европратеник Рафаел Глуксман симболично побара Америка да ја врати статуата ако веќе не ги почитува вредностите што таа ги претставува. Од Белата куќа одговорија дека Французите без Америка денес би зборувале германски. Поголемата приказна е постара од двете изјави. Статуата е изработена од Французи, платена со ситните донации на американски работници, а значењето ѝ го дале луѓето што пристигнувале на бродовите. Затоа прашањето кого пречекува денес нема еден одговор.
