Угледниот магазин The Economist во својата детална анализа го именува овој феномен како „социјализам на Генерација Z“ и предупредува: овие идеи повеќе не се маргина, туку брзо го инфицираат политичкиот мејнстрим.

Капитализмот веќе не им работи на младите: Како либерализмот ги изгуби луѓето?

Четири децении по економските реформи на Маргарет Тачер и Роналд Реган, западниот пазарен консензус се крши под притисок на реалноста. Новата генерација гласачи порасна во свет на економски шокови. Тие се соочуваат со енормно скапо и недоступно домување, плати кои стагнираат со години, неизвесност од климатската криза и реален страв дека вештачката интелигенција (AI) ќе ги елиминира нивните работни места.

Главната поента: Слободниот пазар не го изгуби аргументот на теоретско ниво — тој едноставно ги изгуби луѓето на терен. За генерација која никогаш не живеела во социјализам, капитализмот едноставно не го испорачува ветеното: пристоен и стабилен живот.

Кои се новите лица на радикално левата политика во Њујорк, Лондон и Париз?

Овој нов бран има свои артиклирани лидери кои веќе ги плашат центристичките политичари:

• Зохран Мамдани: Самопрогласениот демократски социјалист и новоизбран градоначалник на Њујорк, кој ја освои американската метропола со радикална програма базирана на замрзнување на закупнините и бесплатен јавен превоз.
• Зак Поланџи: Лидерот на Зелената партија на Велика Британија, кој успешно го канализира економскиот гнев на младите Британци.
• Жан-Лик Меланшон: Францускиот политички ветеран кој со години ги предводи сличните барања во Париз.

Она што ги поврзува не е слепата идеолошка доктрина, туку конкретниот, секојдневен економски гнев на нивните гласачи.

Трите столба на новиот социјализам: Дали контролата на цените и данокот на богатство навистина функционираат?

Програмата на оваа нова генерација политичари се потпира на три клучни столбови кои предизвикуваат сериозна паника кај традиционалните економисти.

Првиот и најгласен удар е насочен кон пазарот преку директна контрола на цените. Младите бараат радикално замрзнување на кириите и цените на основните прехранбени производи за конечно да се сопре инфлацијата која им го јаде буџетот. Сепак, десните економисти веднаш го креваат алармот: историските лекции, вклучително и неодамнешните примери од Аргентина, покажуваат дека ваквиот потег рутински ги брка инвеститорите, го уништува снабдувањето и раѓа опасен црн пазар.

Вториот столб е данокот на богатство – воведување на високи, прогресивни даночни стапки насочени директно кон милијардерите. За Генерацијата Z, ова е праведно враќање на рамнотежата, но либералниот економски блок предупредува на феноменот „бегство на капитал“. Во глобализиран свет, најбогатите и нивните бизниси едноставно ќе се преселат во даночни раеви, оставајќи ги домашните буџети со уште помалку приходи и затворени работни места.

Конечно, третиот и најрадикален чекор е бранот национализации. Новата левица бара државата да го преземе управувањето со енергетскиот, транспортниот и станбениот сектор со цел тие да престанат да бркаат профит на грбот на граѓаните. Контрааргументот на пазарните либерали е добро познат: државните монополи низ историјата се покажале како тромави механизми кои раѓаат бирократија, неефикасност и на крајот генерираат огромни долгови кои повторно паѓаат на грбот на истите тие даночни обврзници.

Попуштање под притисокот: Како мејнстрим партиите почнаа да ги прифаќаат радикалните идеи?

Она што најмногу ги загрижува бранителите на слободниот пазар е продорот на овие идеи во мејнстримот. Границата помеѓу традиционалната социјалдемократија и поновите социјалистички барања станува сè побледа.

Новата Лабуристичка влада во Велика Британија, иако дојде на власт со умерена програма, под притисок на Зелените веќе се движи кон повисоко оданочување и поголема државна контрола. Во САД, Демократите веќе сериозно дебатираат за радикални даночни олеснувања кои би ослободиле половина од даночните обврзници од федерален данок на доход.

Пораката на The Economist: Зошто пазарниот либерализам мора итно да се реформира?

The Economist не го отфрла гневот на младите како незрел. Напротив, заклучокот е алармантен: пазарните либерали мора итно да понудат реални решенија за проблемите на новата генерација.

Едноставното повторување на децении старите фрази дека „социјализмот пропадна во минатото“ повеќе не е ефикасен штит. Одговорот на пазарниот либерализам мора да биде храбар и реформски, а не одбранбен. Наместо да ги игнорираат барањата на Генерацијата Z, елитите мора да понудат функционален модел кој ќе обезбеди достапно домување, праведна распределба на придобивките од вештачката интелигенција и намалување на огромниот меѓугенерациски јаз во богатството.