Скопје сè повеќе личи на град кој по полноќ го гаси светлото. Ноќниот живот, кој со години беше дел од неговиот урбан идентитет, забрзано се стеснува, а последната година само го направи повидливо она што се случува подолго време: градот останува без места за продолжување на вечерта, без клубска мапа и без јасна стратегија што значи безбедна, регулирана, но жива ноќна сцена.

Како што пишува Марх, причините се повеќеслојни: трагедијата во Кочани и зголемената претпазливост околу пожарната безбедност, изградбата на Луна паркот, промени кај сопствениците на дел од клубовите, реконструкции и затворања на објекти. Но резултатот е еден: по полноќ, Скопје има сè помалку места каде што младите, гостите и туристите можат да продолжат со забава.

Градот ги загуби летните дискотеки во Градски парк. Ја загуби „Маракана“, легендарниот рок-клуб со препознатлив ентериер и долга историја. Го изгуби и „Балет“, место кое за многумина беше синоним за продолжување на ноќта до утринските часови. Затворени беа и дел од зимските клубови, меѓу кои „Минус еден“ и „Епицентар“, додека по новогодишните празници престанаа да работат и „12/12“ и „Станица 26“, за кои исходот сè уште е неизвесен.

Град што некогаш имаше избор, денес има празнина

Во моментов ноќниот живот во Скопје, според Марх, практично се потпира на неколку активни точки, меѓу кои „Pure“ и новата летна „Хавана“. Остатокот го држат локалите, кафеата, кафаните и програмите на локалните диџеи, кои создаваат посебен скопски ритам, но најчесто само до полноќ или до 1 часот за викенд.

Тоа не е мала разлика. Тоа е промена на градскиот карактер. Скопје некогаш не било град во кој се поставувало прашањето „каде после?“, затоа што одговори имало многу. Во 2000-тите, со експанзијата на домашната поп, електронска, рок, хип-хоп, панк, ска и реге сцена, градот имал паралелни светови. „Елемент“, „Ла Фабрик“, Дом на градежници, зимското „Колосеум“, „Кастро“, „Танге“, „Парадизо“, „Вега“, „Вулкан“, „Булевар“, „Кабрио“, B2 и многу други не биле само локали. Тие биле адреси на генерации.

Во текстот на Трн за исчезнатите скопски клубови веќе беше поставено истото прашање: што им останува на младите кога градот ги губи местата каде што младоста имала адреса? Таму потсетивме дека Скопје не ги изгубило само клубовите, туку и простори за социјализација, музичко откривање, генерациска припадност и создавање сцена.

Ноќниот живот не е луксуз, туку културна инфраструктура

Проблемот не е само во тоа што нема каде да се танцува. Проблемот е што ноќниот живот сè уште се третира како нешто споредно, како „забава“ што може да почека, наместо како дел од културната, економската и туристичката инфраструктура на градот.

Во минатото, како што потсетува Марх, Скопје било препознатливо и надвор од Македонија токму по својата публика. Светски диџеи и регионални музичари зборувале за градот како за место со енергија, со луѓе што знаат да слушаат, да играат и да ја носат ноќта. Денес, таа сцена е сведена на спорадични настани, ентузијазам на поединци и локали што се обидуваат да преживеат во систем без јасни правила.

Безбедноста, секако, не смее да биде компромис. Но безбедноста не треба да значи гасење на градот. Таа треба да значи стандарди, лиценци, евакуациски планови, контроли, јасни услови и поддршка за оние што сакаат да работат легално и професионално.

Скопје не треба да избира меѓу хаос и тишина. Потребна му е трета опција: регулиран, безбеден и жив ноќен живот.

Скопје мора да реши дали сака да биде град и по полноќ

Марх отвора важна точка: ноќната забава и угостителството треба да се третираат како посебна урбана категорија, со стратегија и поддршка од локалните и државните институции. Тоа не значи безредие. Напротив, значи конечно воведување ред таму каде што со години владеат импровизации, привремени решенија и затворања без долгорочен план.

Градот има простори што можат да се реоткријат. Има публика што не исчезнала, туку останала без адреса. Има млади што не бараат само „место за пиење“, туку сцена, звук, припадност и чувство дека нивниот град живее и кога дневната рутина ќе заврши.

Ако Скопје сака да биде град, мора да биде град и по полноќ. Не само со кафани, не само со носталгија, не само со една или две преостанати дискотеки, туку со цела мрежа на безбедни, различни и достапни места каде што ќе се создава новата урбана меморија.

Зашто кога еден град ќе ги изгуби клубовите, не исчезнува само забавата. Исчезнува дел од неговата младост, неговата сцена и неговата способност да создава спомени.