Шпагети, макарони, пене, таљатели – тестенините се меѓу најпрепознатливите јадења на италијанската кујна и одамна ја освоија планетата. Светскиот ден на тестенините се одбележува на 25 октомври, а податоците објавени по повод годинешниот датум потврдуваат дека Италија и понатаму е светски лидер во производството и извозот на овој производ.

Во светот годишно се произведуваат 17,3 милиони тони тестенини, од кои Италија во 2025 година произвела околу 4,2 милиони тони. Италијанците се и најголеми потрошувачи: секој жител во просек јаде по 23,1 килограм тестенини годишно. По нив следуваат Тунис со 18,8 килограми, Унгарија со 17,1 и Германија со 16,8 килограми. Турција и Австрија бележат по 12,5 килограми по жител.

Италија е прва и според извозот. Во 2025 година извезла речиси 2,46 милиони тони тестенини, во вредност од околу четири милијарди евра. На тестенините отпаѓаат 5,4 отсто од вкупниот италијански извоз на прехранбени производи, а во првата половина на 2026 година извезените количества пораснале за 2,7 отсто во споредба со истиот период претходната година.

Според студија на консултантската компанија „Јуропиан хаус – Амбросети“ (The European House – Ambrosetti), целиот производствен синџир на тестенините, од одгледувањето пченица до индустриската преработка, во 2025 година остварил промет од 13,5 милијарди евра и создал додадена вредност од три милијарди евра.

Повеќе од храна: дел од италијанскиот идентитет

За Италијанците тестенините се симбол на семејното собирање, традицијата и националната кујна. Според истражување на агенцијата „АстраРичерке“ (AstraRicerche), спроведено за Унијата на италијанската прехранбена индустрија, 85,2 отсто од испитаниците ги сметаат тестенините за симбол на извонредноста на италијанското производство, а 82,5 отсто ги поврзуваат со националниот идентитет.

За повеќе од три четвртини од испитаниците тестенините се поврзани со задоволство и емоции, додека за 43,4 отсто претставуваат и одговор на растечките животни трошоци, благодарение на пристапната цена.

Речиси девет од десет Италијанци тешко можат да си го замислат животот без тестенини. Повеќе од половината сметаат дека нивното исчезнување би значело губење важен дел од националната култура и традиција. На други најмногу би им недостигале секојдневното задоволство и можноста со малку пари да подготват целосен оброк.

Особено место има неделниот семеен ручек, кој 54,4 отсто од испитаниците го навеле како една од најважните прилики за јадење тестенини. По него следуваат дружењата со пријателите и враќањето дома по долго патување.

Светскиот ден на тестенините е востановен во 1998 година, на првиот Светски конгрес за тестенини, со цел да се промовира овој производ и да се истакне неговата улога во поврзувањето на различните култури.

Секој регион има свои тестенини и свои правила

Речиси секој италијански регион има карактеристични облици на тестенини, рецепти и правила за тоа кој сос најдобро одговара со одреден вид.

На северот традиционално преовладуваат свежите тестенини со јајца. Емилија-Ромања е позната по тортелините, таљателите, малтаљатите и лазањите, додека во Пиемонт се подготвуваат ањолоти дел плин и тајарин. Ломбардија има касончеле, Венето – биголи, а Лигурија – трофие и тренете. Во Фриули-Венеција Џулија традиционално јадење се чарсонс, полнети тестенини што се подготвуваат во различни варијанти.

Во централна Италија популарни се рачно правените пичи и странгоци, а Лацио и Абруцо се познати по букатините и шпагетите ала китара. Во Марке се подготвуваат макарони од Кампофилоне и пасатели, а во Базиликата – феричели и страшинати.

На југот доминираат тестенините од тврда пченица и вода. Кампанија е позната по тестенините од Грањано, меѓу кои се пакерите и зитите, Пуља по орекиетите, Молизе по кавателите, Калабрија по филеите, Сицилија по бузијатите и анелетите, а Сардинија по фреголата и малоредусите – мали тестенини што често се зачинуваат со шафран.

Разликите не се само во обликот, туку и во составот, начинот на подготовка, времето на варење и способноста тестенините да го задржат сосот. Свежите тестенини обично се прават од брашно и јајца, додека сувите најчесто се произведуваат од тврда пченица и вода, а потоа се сушат за да можат подолго да се чуваат.

Карбонарата е омилена, а шпагетите се на прво место

Според податоците на „ЈуГов Шопер“ (YouGov Shopper) за 2025 година, „Барила“ (Barilla) е најзастапениот бренд на тестенини во италијанските домаќинства. Најмалку еднаш во набљудуваниот период го купиле 61,3 отсто од домаќинствата.

Кога во истражување од 2023 година биле прашани кој бренд најмногу го сакаат, испитаниците ја ставиле „Барила“ на првото место со 19 отсто од гласовите. Следуваат „Румо“ (Rummo) со 18 отсто, „Де Чеко“ (De Cecco) со 12 и „Ла Молисана“ (La Molisana) со 11 отсто.

Меѓу облиците, шпагетите се убедливо најпопуларни. Во истражувањето од 2023 година ги избрале 23 отсто од испитаниците, додека пене добиле 12 отсто. Меѓу честите избори се и фусилите, чиј спирален облик добро го задржува сосот, ригатоните со широк отвор и ребреста површина, како и меце манике и меци ригатони – кратки облици што често се служат со побогати сосови.

Кога станува збор за рецептите, карбонарата е на врвот. Според истражување на „АстраРичерке“ од март 2026 година, 46,1 отсто од испитаниците ја навеле меѓу своите три омилени јадења со тестенини. По неа следуваат шпагетите со школки и тестенините со месен рагу.

Карбонарата е едно од најпознатите јадења на римската кујна. Се подготвува со тестенини, јајца, сирење, гуанчијале – сув свински образ – и црн бибер.

Кечап врз шпагетите и павлака во карбонарата? За Италијанците, не!

Италијанците сериозно ја сфаќаат својата гастрономска традиција, а кога нивните јадења се подготвуваат во странство, некои варијации предизвикуваат поголемо негодување од другите. Меѓу најчесто споменуваните гастрономски „гревови“ е кечапот врз тестенините. Според едно истражување пренесено во италијанските медиуми, 64,6 отсто од испитаниците не ја одобруваат оваа комбинација.

На листата се и кршењето на шпагетите пред варењето и ставањето тестенини во ладна вода што потоа се загрева. За Италијанците, проблем е и прекуваната тестенина. Тие претпочитаат да биде „ал денте“ – сварена, но сè уште цврста при гризнување.

Особено чувствителна тема е карбонарата со павлака за готвење. Во традиционалната римска верзија кремастата текстура се добива со мешање јајца, сирење и малку од водата во која се вареле тестенините, заедно со гуанчијале и црн бибер. Во многу рецепти надвор од Италија, сепак, павлаката станала вообичаена состојка.

На Италијанците им е важно и одредени облици тестенини да се комбинираат со соодветен сос. Во Болоња, традиционалниот месен рагу најчесто се служи со таљатели, а не со шпагети. Сепак, шпагетите болоњезе во странство станаа речиси универзален симбол на италијанската кујна.

Додавањето рендано сирење врз тестенини со морски плодови исто така предизвикува негодување. Во традиционални рецепти, како шпагетите со школки, сирењето главно се избегнува бидејќи може да ги надвладее нежните вкусови на морето.

Но, не секоја странска варијанта е неприфатлива. Шпагетите со ќофтиња, популарни во италијанско-американската кујна, со текот на времето станале препознатливи и надвор од САД.

Италијанската кујна не е непроменлива, а рецептите се разликуваат од регион до регион. Сепак, многу Италијанци инсистираат изменетите верзии да не се претставуваат како автентични традиционални рецепти.

Фетучини Алфредо: светски хит што не е толку италијански колку што мислиме

Фетучини Алфредо (Fettuccine Alfredo) настанале во Рим во 1908 година, кога Алфредо ди Лелио подготвил тестенини со путер и пармезан за да ѝ помогне на сопругата да закрепне по породувањето. Рецептот станал познат низ светот, особено во САД, каде што денес често се подготвува во побогати варијанти со павлака или пилешко месо.

Во самата Италија, ова јадење не е ни приближно толку застапено како во Америка. Затоа Италијанците понекогаш реагираат со изненадување кога ќе слушнат дека фетуќине Алфредо се сметаат за типично италијански специјалитет.

Зошто „Барила“ е толку популарна, иако не е секогаш најдобра на тестовите?

„Барила“, основана во Парма во 1877 година, изградила меѓународно препознатлив бренд благодарение на широката дистрибуција, големите производствени капацитети, рекламирањето и поврзувањето на тестенините со сликата на италијанското семејство и заедничкиот оброк. Денес е присутна во повеќе од 100 земји.

Компанијата рано инвестирала во телевизиско рекламирање. Уште во шеесеттите години ги промовирала производите на италијанската телевизија, меѓу другото и со пејачката Мина, а подоцна соработувала и со режисерот Федерико Фелини.

Важна улога имала и цената. „Барила“ се позиционирала како производ за широка потрошувачка, со стабилен квалитет и голем избор на облици достапни за многу купувачи. Големите производствени капацитети и меѓународната дистрибутивна мрежа ѝ овозможиле да снабдува супермаркети на различни пазари.

Други италијански компании избрале поинакви стратегии. „Де Чеко“ ја нагласува традицијата и процесот на производство, „Ла Молисана“ ја истакнува поврзаноста со пченицата и квалитетот, „Румо“ се фокусира на цврстината на тестенините при варење, а „Гарофало“ (Garofalo) на традицијата на Грањано и производите од повисоката ценовна категорија.

Сепак, популарноста не значи автоматски и најдобар резултат на тестовите за квалитет. Во тестирањето што организацијата „Алтроконсумо“ (Altroconsumo) го објавила во јануари 2026 година, првото место меѓу шпагетите го освоиле органските спагетони на брендот „Алче Неро“ (Alce Nero). „Ла Молисана“ била издвоена како најдобар избор според односот на квалитетот и цената, а „Грано Армандо“ (Grano Armando) како добра алтернатива.

„Барила ал Бронзо“ (Barilla Al Bronzo) постигнала подобар резултат од класичните шпагети на „Барила“, што покажува дека дури и производите на една иста компанија може да се разликуваат според резултатите од тестирањето.

Дали тестенините дебелеат?

Тестенините често се критикуваат поради содржината на јаглехидрати, но нутриционистите предупредуваат дека тие не треба целосно да се исфрлаат од исхраната. Јаглехидратите се важен извор на енергија, а вкупната калориска вредност на оброкот зависи и од количината на тестенини и од додатоците.

Нутриционистот и фитотерапевт Чиро Вестита за агенцијата „Аднкронос салуте“ (Adnkronos Salute) изјавил дека тестенините можат да бидат добар избор и за вечера. Во комбинација со зеленчук, на пример орекиети со листови од репка, се добива заситувачки оброк во кој може да се намали количината на тестенини и да се зголеми уделот на зеленчукот.

Тестенините од интегрално брашно содржат повеќе влакна од оние направени од рафинирано брашно, но изборот зависи и од индивидуалната толеранција и потребите во исхраната.

Ниту цената ниту потеклото на пченицата сами по себе не гарантираат дека некои тестенини се нутритивно подобри од други. Важни се составот, квалитетот на производот и начинот на подготовка.

Јадење што ги поврзува традицијата и новите вкусови

Светскиот ден на тестенините го слави производот што е дел од секојдневието на Италијанците, симбол на националниот идентитет и важен извозен адут на земјата. Од регионалните специјалитети до верзиите што се служат во ресторани низ светот, тестенините постојано се приспособуваат на новите вкусови.

Италијанската индустрија настојува да го зачува она што ги прави нејзините тестенини препознатливи, но истовремено инвестира во истражување, одржливост, технологија и нови производи.

Тестенините можат да бидат дел од неделен семеен ручек, евтин и брз оброк, регионален специјалитет или класика во меѓународните ресторани. За Италијанците, без оглед на обликот и сосот, тие остануваат многу повеќе од храна – дел од секојдневието, традицијата и националниот идентитет.