Родната куќа на Адолф Хитлер во австрискиот град Браунау ам Ин доби нова функција, во неа е сместена полициска станица и окружната полициска команда. Сепак, одлуката и понатаму предизвикува остри реакции и поделени мислења за тоа како треба да се третираат местата поврзани со нацистичкото минато.

Од 22 јули 2026 година, полицијата во Браунау работи на адресата „Залцбуршка предградска улица 15“ – место кое во светската историја остана запаметено како родното место на Адолф Хитлер, роден во април 1889 година.

Хитлер, лидерот на нацистичка Германија, ја предизвика Втората светска војна, во која загинаа десетици милиони луѓе, и беше главниот организатор на Холокаустот – систематското уништување на околу шест милиони Евреи.

Неговите родители живееле во куќата како потстанари, но се иселиле само неколку месеци по неговото раѓање. Со текот на времето објектот добил различни намени и станал едно од најчувствителните историски места во Австрија. По анексијата на Австрија кон нацистичка Германија во 1938 година, позната како „Аншлус“, Нацистичката партија (НСДАП) ја купила куќата и ја претворила во идеолошки центар посветен на култот кон Хитлер.

По завршувањето на војната, имотот им бил вратен на претходните сопственици. Подоцна австриската држава станала закупец, а зградата служела како библиотека, училиште и работилница за лица со попреченост. Од 2011 година останала празна.

Австрија ја презеде куќата за да спречи неонацистички симбол

Во 2016 година австриската влада донесе одлука за експропријација на имотот, со образложение дека треба да се спречи негово претворање во место за собирање на неонацисти и симбол на екстремистичко поклонување. Целта беше „неутрализација на целото место“.

Австриското Министерство за внатрешни работи формираше експертска комисија која требаше да предложи идно решение за објектот со тешко историско наследство. Комисијата препорача зградата да добие социјална, хуманитарна или административна функција.

„Најважно беше куќата никогаш да не стане место за поклонение на нацистите“, изјави Оскар Дојч, претседател на Еврејската верска заедница во Виена и член на комисијата.

Според историчарот Оливер Ратколб, првично било предложено таму да се смести организација која промовира солидарност и помош, но таа понуда била одбиена. Според него, полициската станица ќе спречи привлекување на екстремисти кои би сакале да се фотографираат пред куќата.

За реконструкцијата државата потроши околу 20 милиони евра. Објектот доби нов изглед со едноставна фасада, со цел да не се создава визуелен симбол околу местото.

Жителите поделени околу новата намена

Во Браунау мислењата се поделени. Евелине Дол, претставничка на граѓанската иницијатива „Дискурс Хитлерова куќа“, смета дека е пропуштена можноста објектот да стане место посветено на мирот, демократијата и човековите права.

„Родното место на најголемиот масовен убиец во историјата можеше да се искористи на поодржлив и историски одговорен начин“, изјави таа.

Според анкета од 2023 година, само шест проценти од испитаниците ја поддржувале идејата полицијата да се всели во куќата.

Дебата за улогата на полицијата во нацистичкиот период

Критиките се однесуваат и на фактот дека полицијата во времето на националсоцијализмот била дел од репресивниот систем. По назначувањето на Хајнрих Химлер за шеф на германската полиција во 1936 година, полициските структури и СС постепено се споиле, а Гестапо станал еден од главните инструменти на теророт врз политичките противници и жртвите на нацистичкиот режим.

Сепак, Флоријан Котанко, претседател на Друштвото за современа историја во Браунау, смета дека денешната полиција не може да се споредува со институциите од тоа време.

„Живееме во демократска правна држава, а полицијата е еден од нејзините инструменти. Доколку постои злоупотреба, постојат механизми за одговорност“, изјави тој.

Австрија и понатаму се соочува со своето минато

Австрија со децении се соочува со прашањето за сопствената улога во нацистичкиот период.

Во 1938 година Хитлер ја анектираше земјата, а „Аншлусот“ беше поздравен од дел од населението. За време на нацистичкото владеење биле убиени околу 65.000 австриски Евреи, а околу 130.000 биле принудени да ја напуштат земјата. Земјата повеќепати беше критикувана дека не ја признала целосно својата одговорност за Холокаустот. Спомен-плочата пред куќата, со натпис:

„За мир, слобода и демократија. Никогаш повеќе фашизам. Милиони мртви предупредуваат“

ќе остане на своето место, иако експертската комисија препорачала нејзино преместување.

Не е единствениот случај

Интересно е што и последната официјална адреса на Хитлер во Германија денес е поврзана со полицијата. Куќата на улицата „Принцрегентенплац 16“ во Минхен, каде што Хитлер живеел до смртта, по војната преминала во сопственост на покраината Баварија. Од 1998 година таму се наоѓа полициска станица.

Во последните години објектот повремено се отвора за јавни настани со цел да покаже дека местата со тешко историско наследство можат да бидат симбол на демократските вредности, а не на екстремизмот.