Секој родител знае како изгледа моментот кога правилото што било цврсто поставено наутро, навечер веќе не важи. Детето бара уште една епизода, уште неколку минути на телефонот или таблетот, а родителот, исцрпен по целиот ден, на крајот попушта.

Токму овој секојдневен момент е во центарот на ново истражување објавено во научното списание „Family Relations“. Истражувачите од Универзитетот „Флорида Интернешнл“ анализирале податоци од 822 родители и други старатели во САД, кои имале деца на возраст од 4 до 8 години. 

Истражувањето покажало дека различните форми на родителски стрес не влијаат на користењето екрани на ист начин. Повисокиот степен на родителска вознемиреност бил поврзан со поретко спроведување на поставените ограничувања за времето пред екран. Истовремено, родителите кои го доживувале однесувањето на детето како потешко почесто користеле екран за да го смират или окупираат. 

Важно е што овие врски останале значајни и откако истражувачите го земале предвид однесувањето на самото дете. Тоа значи дека не станува збор само за ситуација во која „непослушното“ дете добива повеќе време пред екран. Самиот стрес на родителот има своја улога во тоа како се поставуваат и спроведуваат правилата. 

Кога е полесно да се даде телефонот отколку да се истрае со правилото

Истражувачите ги разгледувале таканаречените стратегии на родителите за управување со користењето екрани. Тука спаѓаат поставувањето временски ограничувања, но и користењето на телефонот, таблетот или друг екран за регулирање на однесувањето на детето.

Кога родителот е под голем притисок, екранот може да стане практично краткорочно решение. Детето се смирува, престанува да бара внимание, родителот добива неколку минути мир, а конфликтот околу друга активност се избегнува.

Проблемот е што таквото решение лесно може да стане навика. Истражувачите затоа нагласуваат дека поддршката за родителите не треба да се сведува само на инструкции за тоа колку време детето смее да поминува пред екран. Потребно е да се земе предвид и состојбата на самиот родител. 

„Флорида Интернешнл“ во својот извештај за истражувањето посочува дека целта не треба да биде само намалување на бројот на минути пред екран, туку и подобрување на квалитетот на користењето на дигиталните уреди. 

Правилото постои, но стресот го менува неговото спроведување

Ова е важна разлика. Истражувањето не покажува дека родителите не знаат дека треба да постават граници. Напротив, родителите вообичаено имаат правила поврзани со користењето екрани, но начинот на кој тие правила се спроведуваат може да се менува кога родителот е под стрес.

Претходно истражување со истите 822 родители покажало дека родителските ставови кон екраните, нивото на стрес и дигиталните вештини се поврзани со начинот на кој родителите поставуваат ограничувања и со времето што децата го поминуваат пред екран. Просечното пријавено време во таа студија било околу 1245 минути неделно, односно приближно два часа и 57 минути дневно. 

Истото истражување покажало и дека родителите често користат екрани за регулирање на однесувањето. Помеѓу една четвртина и една третина од родителите пријавиле дека тоа го прават секојдневно или речиси секојдневно, зависно од конкретното однесување што требало да го регулираат. 

Не е секое време пред екран исто

Научниците предупредуваат дека кога се зборува за детските екрани, не е доволно само да се брои времето. Важни се и содржината, контекстот и начинот на кој детето го користи уредот.

На пример, гледањето образовна содржина со родител не е иста ситуација како детето самостојно да користи екран за да биде окупирано додека родителот се справува со други обврски. Претходното истражување покажало дека позитивните ставови на родителите кон дигиталните медиуми биле поврзани со почесто заедничко користење на содржините со децата и со поголемо гледање образовни содржини. 

Тоа не значи дека секое користење екран е проблем, туку дека семејната рутина околу технологијата е посложена од едноставно правило за бројот на минути.

Почетокот на учебната година носи нов притисок

Темата е особено актуелна со почетокот на учебната година. По летниот период, семејствата повторно се обидуваат да воспостават распоред со станување рано, училиште, домашни задачи, обврски на родителите, активности и време за одмор.

Во таква рутина правилата за телефоните и таблетите лесно стануваат уште една точка околу која се создава конфликт. Ако родителот е веќе изморен, попуштањето може да изгледа како наједноставно решение во моментот.

Токму затоа истражувањето го поместува фокусот од прашањето „Колку време детето смее да биде пред екран?“ кон едно подлабоко прашање: „Што му се случува на родителот кога веќе нема енергија да го спроведе правилото?“

Истражувачите сметаат дека подобрувањето на дигиталните навики кај децата треба да оди заедно со поддршка за родителите и со разбирање на нивниот стрес. Наместо родителите да добиваат само уште една листа со правила, потребно е да се земат предвид и условите во кои тие правила треба да ги спроведуваат. 

На тој начин, проблемот со времето пред екран не се гледа само како проблем на детето. Понекогаш зад уште еден час на телефон стои уморен родител кој едноставно тој ден немал сила повторно да каже „не“.