Насилни судири избувнаа изминатиов викенд во јужна Албанија, откако локални жители и активисти за заштита на природата протестираа против контроверзен проект за луксузен туризам во еден од еколошки најчувствителните крајбрежни региони во земјата.
Станува збор за проект во близина на Звернец и лагуната Нарта, за кој се тврди дека е поврзан со Џаред Кушнер и Иванка Трамп. Локалните жители стравуваат дека планираниот туристички комплекс може да ја оштети природната средина, да го ограничи јавниот пристап до брегот и да ги загрози имотите и начинот на живот на заедницата.
Челични огради веќе се поставени по делови од јужниот брег на Албанија, во близина на Звернец и лагуната Нарта. Токму тие огради, според дел од жителите, биле првиот видлив знак дека проектот влегува во фаза на реализација. За многумина, тие не симболизираат развој, туку постепено затворање на еден од последните недопрени крајбрежни екосистеми во земјата.
Оградената област опфаќа околу 300 хектари приватно земјиште помеѓу лагуната и Јадранското Море. На оваа локација, според најавите, се планира изградба на луксузни хотели, вили, марини и ексклузивни одморалишта.
Градежна експанзија среде заштитено подрачје
За локалните жители и еколошките организации, проблемот не е само во тоа што се најавува голема инвестиција, туку каде и како таа се реализира.
Во последните недели во заштитеното подрачје Пише Поро-Нарта биле забележани тешки градежни машини, нови пристапни патишта и ископи исполнети со бетон. Пристапот до одредени делови од брегот станал ограничен, а локалните рибари и жители тврдат дека патиштата што генерации ги користеле за пристап до морето сега се затворени или под строги контроли.
Конечниот архитектонски дизајн на проектот сè уште не е објавен. Според информациите што ја придружуваат инвестицијата, генералниот план го подготвуваат три меѓународно признати архитектонски фирми и се очекува наскоро да биде доставен до надлежните институции за одобрување. Недостатокот на транспарентност дополнително ги засили критиките од еколошките организации и локалното население.
Организациите PPNEA и EuroNatur ги обвинија институциите дека ја задржуваат документацијата за влијанието врз животната средина и дека процесот се спроведува без сериозна јавна дебата.
Еколошките активисти предупредуваат дека градежните работи се одвиваат во сезона на размножување на дивите животни, во област што е дом на птици преселници, чувствителни лагуни, песочни дини и други заштитени природни екосистеми. Според експерти кои ја следат ситуацијата на терен, природните дини формирани со векови веќе претрпуваат сериозни штети.
Тензиите се зголемија откако демонстрантите влегоа на градилиштето и отстранија делови од оградата, обвинувајќи ги властите и инвеститорите за приватизација на јавниот брег во корист на елитен туризам.
Од друга страна, поддржувачите на проектот тврдат дека развојот се одвива на приватно земјиште и дека може да го претвори овој дел од Албанија во престижна медитеранска туристичка дестинација, да привлече големи инвестиции и да отвори нови работни места.
Еколошките организации предупредуваат на загрозени видови
Еколошките организации предупредуваат дека предложениот проект за луксузно одморалиште поврзан со Кушнер може да ги загрози живеалиштата на ретки и заштитени видови, меѓу кои и медитеранската фока, како и чувствителните морски екосистеми.
Поширокиот заштитен пејзаж Вјоса-Нарта и екосистемите поврзани со Националниот парк Дивјаке-Караваста не се само атрактивни крајбрежни предели. Тие се дел од еден од најважните коридори за птици преселници во Европа, дом на повеќе од 200 видови птици и над 70 загрозени видови.
Дивјаке-Караваста, според еколошките организации, го претставува и последниот преостанат недопрен делта систем во Медитеранот.
Извештаите од групите за заштита на природата опишуваат тековни градежни активности, уништување на дини и шуми и интервенции во заштитени подрачја, за кои се тврди дека се случуваат без соодветни проценки на влијанието врз животната средина, без јавни консултации и без доволно транспарентни процедури за дозволи.
Прашање и за европскиот пат на Албанија
Случајот отвора и пошироко политичко прашање: како Албанија напредува кон членство во Европската Унија, додека истовремено заштитени подрачја се ослабуваат за елитни инвестициски проекти?
Граѓанските и еколошките организации тврдат дека измените што дозволуваат луксузна градба во заштитени подрачја се спротивни на стандардите на ЕУ за заштита на природата и на духот на рамката Натура 2000, која е клучна европска мрежа за заштита на загрозени видови и ранливи живеалишта.
Европската комисија, европратеници и еколошки организации во повеќе наврати изразувале загриженост за управувањето со животната средина во Албанија и за промените во законодавството за заштитени подрачја.
Во мај 2026 година, Европската комисија соопшти дека „внимателно ги следи“ случувањата во заштитениот предел Пише Поро-Нарта и потсети дека Албанија, за да го затвори Поглавјето 27 за животна средина и клима, мора да покаже капацитет за управување со идните области Натура 2000 и да спречи деградација на живеалишта и видови.
Сепак, според критичарите, одговорот од Брисел засега останува претпазлив и ограничен на мониторинг и процедурални загрижености, без сериозни политички последици поврзани со пристапниот процес.
Во споредба со други контроверзни проекти на Балканот поврзани со Кушнер, случајот во Албанија се смета за уште почувствителен. Во Србија, спорниот проект се однесуваше на луксузна реконструкција на местото на поранешниот штаб на југословенската армија во Белград. Во Албанија, пак, под притисок е природен екосистем што веќе има јавна и еколошка вредност.
За критичарите, ова повеќе не е само дебата за туризам и инвестиции. Прашањето е кој има право на пристап до крајбрежјето, колку природата може да се жртвува за луксузен развој и дали европските стандарди важат само на хартија или и кога во игра се големи инвеститори.
