Вечерта на 4 ноември 2008 година, во 23 часот по источноамериканско време, американските телевизии ја објавија веста што многумина една година претходно ја сметаа за невозможна. Барак Обама, 47-годишен сенатор од Илиноис, го победи републиканецот Џон Мекејн и стана првиот Афроамериканец избран за претседател на Соединетите Американски Држави. Конечниот резултат беше 365 наспроти 173 електорски гласа, а Обама освои речиси 53 отсто од гласовите, најмногу за демократски кандидат по Линдон Џонсон во 1964 година. Излезноста беше највисока во последните четириесет години, со многу поголемо учество на младите и на афроамериканските гласачи.

Роден во Хонолулу во 1961 година, од мајка од Канзас и татко од Кенија, Обама стана познат на национално ниво дури во 2004 година, со говорот на конвенцијата на Демократската партија во Бостон. Четири години подоцна ја победи Хилари Клинтон на долги и исцрпувачки прелиминарни избори, на кои таа важеше за сигурна фаворитка. Неговиот тим ги користеше интернетот и тогаш новите социјални мрежи за да собере милиони мали донации, во вкупен рекорден износ од околу 750 милиони долари. Обама стана првиот кандидат на голема партија по реформата од 1976 година што се откажа од јавно финансирање за општите избори.

Претседател среде најголемата криза од Големата депресија

Само седум недели пред гласањето пропадна банката „Леман брадерс“ и ја отвори најтешката финансиска криза по 1929 година. Обама ја презеде земјата со две војни, во Ирак и Авганистан, и со економија што губеше стотици илјади работни места месечно. Во февруари 2009 година го потпиша пакетот за економско закрепнување, вреден околу 787 милијарди долари. Неговата администрација ги спаси и „Џенерал моторс“ и „Крајслер“ од колапс, одлука што тогаш беше многу непопуларна. Невработеноста, која во октомври 2009 година достигна 10 отсто, на крајот од неговиот втор мандат падна на 4,7 отсто.

Првиот закон што го потпиша, на 29 јануари 2009 година, беше Законот Лили Ледбетер, кој им олесни на жените да тужат за нееднаква плата. Во 2010 година беше донесен Законот Дод-Франк, најголемата реформа на финансискиот сектор по триесеттите години, со кој беше основано и посебно биро за заштита на потрошувачите од банкарски злоупотреби.

Обамакер: милиони осигурени за првпат

Најголемото наследство на Обама е Законот за достапна здравствена заштита, потпишан во март 2010 година и попознат како Обамакер. Законот забрани одбивање осигурување поради претходни болести, им овозможи на младите да останат на осигурувањето на родителите до 26 години и овозможи проширување на програмата „Медикејд“ за сиромашните.

Според повеќето проценки, околу 20 милиони Американци добија осигурување благодарение на него. Републиканците гласаа против законот, без ниту еден глас за поддршка, и во следните години се обидоа десетици пати да го укинат.

Од Бин Ладен до Куба: надворешната политика

Во мај 2011 година американските специјални сили го убија Осама бин Ладен во Аботабад, Пакистан. До крајот на 2011 година последните американски војници се повлекоа од Ирак. Во 2015 година беше потпишан нуклеарниот договор со Иран, а истата година САД и Куба повторно отворија амбасади по повеќе од половина век. Во март 2016 година Обама стана првиот американски претседател што ја посети Куба по 1928 година. Неговата администрација имаше централна улога и во преговорите за Парискиот климатски договор.

Во истите години беше укината забраната за отворено служење на геј-мажите и лезбејките во армијата, а во 2012 година Обама стана првиот претседател што јавно ги поддржа истополовите бракови. Со програмата DACA од 2012 година, стотици илјади млади луѓе, донесени во САД како деца без документи, добија заштита од депортација и право на работа.

Сенките на мандатот

Критиките кон Обама доаѓаа и од левицата и од десницата. Неговата администрација масовно користеше напади со беспилотни летала во Пакистан, Јемен и Сомалија, а интервенцијата во Либија во 2011 година ја остави земјата во хаос. Во Сирија ја повлече најавената реакција по употребата на хемиско оружје во 2013 година. Во текот на неговите два мандата беа депортирани рекорден број имигранти, поради што заштитниците на правата на мигрантите го критикуваа со години.

Што опстана, а што не?

Обамакер го преживеа најтешкиот тест. Обидот за негово укинување во 2017 година пропадна за еден глас во Сенатот, а Врховниот суд го потврди законот трипати. Но денес законот е под силен притисок. Бројот на осигурени преку Обамакер нагло падна во 2026 година, откако засилените федерални даночни кредити истекоа на почетокот на годината. Пазарот изгуби 1,2 милиони корисници, што претставува пад од 5 отсто и најголем годишен пад откако функционираат берзите за осигурување, и тоа по рекордните 24,3 милиони корисници во 2025 година.

Климатската политика е речиси целосно разградена. САД вторпат излегоа од Парискиот договор, а на 12 февруари 2026 година Агенцијата за заштита на животната средина го укина наодот за загрозување од 2009 година, кој беше правна основа за речиси целата федерална климатска регулатива од 2010 година наваму.

Трамп го напушти нуклеарниот договор со Иран уште во 2018 година, а голем дел од отворањето кон Куба беше вратен наназад. DACA формално преживеа, но новите барања за првпат се блокирани со судски одлуки, а се обработуваат само обновувањата на постојните корисници. Укинувањето на забраната за служење на геј-мажите и лезбејките во армијата и правото на истополов брак опстојуваат, исто како и дел од финансиските правила на Дод-Франк, иако тие беа олабавени во 2018 година.

По што ќе остане запаметен

Во анкетата на американски историчари на телевизијата C-SPAN од 2021 година, Обама беше рангиран на десеттото место меѓу сите американски претседатели. Историчарите најчесто го оценуваат според здравствената реформа и излегувањето од кризата, а најмногу му забележуваат за политиката на Блискиот Исток. Неговиот избор остана симбол за една генерација Афроамериканци, но и пресвртница по која американската политика стана уште поподелена.

Во 2008 година, годината на неговата победа, Македонија доживеа свој историски пораз. Во април, на самитот во Букурешт, Грција ја блокираше поканата на земјата за членство во НАТО поради спорот за името, кој остана нерешен во двата мандата на Обама. Македонија стана членка на Алијансата дури во март 2020 година, по Преспанскиот договор.