Додека американските училишни библиотеки повлекуваат илјадници книги, меѓу кои најчесто се наслови со ЛГБТИК+ содржини, расправата за тоа која уметност заслужува јавна поддршка повторно е во центарот на американската политика. Таа расправа има свој почеток, а тоа е еден фотограф, роден на 4 ноември 1946 година во Њујорк. Пред 36 години неговата изложба беше откажана во Вашингтон, а музеј во Синсинати заврши на кривичен суд поради неговите фотографии.

Од католичко предградие до хотелот „Челси“

Роберт Меплторп пораснал во строго католичко семејство од средната класа во Флорал Парк, предградие на Квинс. Студирал на институтот „Прат“ во Бруклин, а кон крајот на шеесеттите години ја запознал поетесата и музичарка Пати Смит. Двајцата живееле заедно во сиромаштија, меѓу другото и во легендарниот хотел „Челси“, а нивната приказна Смит ја раскажа во мемоарите „Само деца“, наградени со Националната книжевна награда на САД во 2010 година. Неговата фотографија од насловната страница на нејзиниот албум „Horses“ од 1975 година е една од најпрепознатливите во историјата на рокот.

Цвеќиња и тела со иста прецизност

Меплторп почнал со полароид, а потоа развил класичен, речиси скулпторски стил во црно-бело. Ги фотографирал цвеќињата со истата прецизност и чувственост со која ги фотографирал човечките тела, од бодибилдерката Лиза Лајон до уметници и познати личности. Паралелно ја документирал гејската и БДСМ-сцената во Њујорк, без дистанца и без морализирање. Тие слики, собрани во таканареченото „X Portfolio“, го направија истовремено познат и озлогласен.

Во 1986 година му беше дијагностициран сидата, а почина од компликации поврзани со болеста на 9 март 1989 година, на 42-годишна возраст. Година пред смртта ја основал фондацијата што го носи неговото име, која поддржува фотографија и истражувања на ХИВ и сидата.

Изложбата што заврши на суд

Ретроспективата „Совршениот момент“, делумно финансирана од американскиот Национален фонд за уметност, требаше да биде прикажана во галеријата „Коркоран“ во Вашингтон во летото 1989 година. Галеријата ја откажа изложбата под политички притисок, а конзервативниот сенатор Џеси Хелмс предложи амандман со кој требаше да се забрани јавно финансирање на уметност што ја сметал за непристојна.

Во 1990 година Центарот за современа уметност во Синсинати и неговиот директор Денис Бери беа кривично обвинети за непристојност поради истата изложба. Поротата ги ослободи во октомври истата година, а случајот стана симбол на таканаречените културни војни во САД.

Видливост или објективизација

Дебатата за Меплторп не завршува со цензурата. Дел од критичарите, меѓу кои и уметници и теоретичари од афроамериканската заедница, ги анализираа неговите портрети на црни мажи како естетизирање и објективизирање на црното тело. Други во истите слики гледаат ретка видливост за луѓе што мејнстрим-културата ги бришеше. Во 2011 година Музејот ЛАКМА и Фондацијата „Гети“ заедно ја откупија неговата архива, со што неговото дело дефинитивно влезе во канонот.

Отпорот кон видливоста и во Македонија

Прашањата што ги отвори не се само американски. Во Македонија првата Скопска парада на гордоста се одржа дури во 2019 година, а видливоста на ЛГБТИК+ луѓето во јавниот простор и денес наидува на отпор. Секоја расправа за тоа што смее да биде изложено во институција финансирана со јавни пари ја повторува, на свој начин, битката што се водеше околу неговите фотографии.